تاريخچه اي از سيرة مسلمين- پایان نامه در مورد آسیب شناسی مدیریت زنان

دانلود پایان نامه

 

تاريخچه اي از سيرة مسلمين در باره مشاركت زنان در امور سياسي

بعضي از مخالفين مشروع بودن مشاركت زنان در امور سياسي يا محافظه كاران محتاط ، اقدام به طرح سئوالاتي نموده اند .

از جمله : اگر زنان شرعاً گرايش به كارهاي سياسي دارند ، پس چرا زنان مسلمان در صدر اسلام در عصرنبي (ص) ، پيغمبر و خلفاي راشدين را همراهي نمي كردند ؟ و اين امري است كه مطلقاً‌اتفاق نيفتاده است ، مگر از «ام المؤمنين‌، عايشه » كه بعداً بر عملكرد خود پشيمان شد ، پس عمل او معتبر نبوده و سودي در استدلال بر جاب نخواهد داشت و قابل استدلال نيست . و اگر اين كار (مشاركت زنان در امور سياسي ) مشروع بود ، بايد بين مسلمانان شايع مي بود  ما مخالف اينگونه نظرات در درك از ارتباط ( و گرايش و تمايل زنان ) به كارهاي سياسي در صدر اسلام هستيم . شايد آنان در فهم خود از اين موارد چنين تصور دارند كه روش آنان در كارهاي سياسي شيوه اي باشد نزديك به شكل و روشي كه بزرگان در زمان ما و زمان هاي نزديك به آن داشته و دارند و به اين خاطر ، اثري از سلوك و رفتار زنان در صدر اسلام نديده اند . همانطور كه ايشان متوجه شده اند كه « زن مسلمان » مسؤوليت عهده داري حكم و صدور آن و قدرت و تسلط بر مقام رياست دولت را عهده دار نبوده است . زماني كه مسأله چنين باشد ، معلوم مي شود كه در نتيجة غفلت از فضاي فقهي –كلامي است كه بر بينش فكري در قضية‌رياست دولت حاكم بوده و در تشخيص زمينة كار سياسي و طبيعت آن در آن زمان به خطا رفته اند . وجه خطا از اين جهت است كه حكم قضيه (مسأله ) رياست دولت در نگرش عموم مسلمانان به اين است كه ائمه (ع) از قبيلة قريشند ، و در روايات وارده در اين زمينه نصّ بر دوازده تن مي باشند و همچنين حكمش در سطح ائمه اهل بيت (ع) به « مبدأ » تأكيد و شخص خليفه ، امام علي بن ابي طالب عليه السلام و ائمه معصوم عليه السلام از فرزندان او تعيين شده اند با اين توضيحات در ديدگاه جائي نمي ماند كه زن اين كار را به عهده بگيرد ، تا جايي كه ما مي دانيم وجه غفلت در فهم اين مسئله چنين است ، و وجه خطا از اين جهت است كه اشكال و اساليت كار سياسي با تفاوت شكل و مؤسسات جامعه و طرق تعبير سياسي آن تفاوت ژيدا مي كند ، و آنچه در صدر اسلام محوريت داشت فعاليت سياسي در عصر پيامبر (ص) و تقابل پيامبر و نبوت با مكر و دشمني مخالفان بود خصوصاً جنگهايي بود كه مسلمانان براي دفاع از كيان و عقيدة خود مي كردند ، چنين عللي داشت . و زن در اين موجودي بي خاصيت و بيهوده نبود و نقش او منجر به انفعال و تلقي نبود ، بلكه زن ( بسياري از زنان مسلمان ) نقشهاي فعال و مثبتي در تلقي از دعوت و عمل به آن داشت و در راه آن آزاد و اذيت را تحمل مي نمود و از وطن و خاندان و براي فرار از آزار آنان هجرت مي كد . و در زمينه خدمت به مجاهدين شركت مي نمود – در بعضي ازحالات نيز جنگ مي كرد – چنانكه سيرة نبوي پر از شواهد اين مطلب است .

پیامبر گرامی در عقبه و بعد از هجرت از زنان بیعت گرفت ، و بعد از عصر نبّوت ، محور کار سیاسی ، خلافتو جدال در پیرامون آن بود . و آن موقع درجامعه اسلامی زن – در سطح فرهنگی / عملی  – شایستگی تصدی این کارهای مهم و امور مربوط به آن را نداشت .

همچنین جامعه – در سطح عرف و عادات – عهده دار شدن زن در حد پستهای بالای سیاسی را تحمل نداشت و در سطح فرهنگ موروثی خود از عهد جاهلی و نگرش این فرهنگ به زنان ، امادگی قبول تفکر سرپرستی زن در هیچ موقعیت و ( پست ) مدیریت حکومت را نداشت ، و این فرهنگی است که همواره در عقول و نفوس جامعه زنده بود .

ولی وجود این فرهنگ موررثی ، دلیلی بر نگرش اساسی ومبنای شرعی اسلامی نیست تا سندی بر عدم استعداد زن در اموری از این قبیل باشد . تا جایی که می دانیم این مطلب ، وجه خطا در فهم این مسأله است . این نگرش به زن از یک طرف و طبیعت قضایای سیاسی ( قضایای حکومت و دولت و دعوت و جامعه ) از طرف دیگر و طبیعیت به وجود آمدن جمعیتها و تشکیلات سیاسی و خطاب سیاسی ورزش های کارهای سیاسی از طرف دیگر ، مقتضی رنگ و شکل و اسلوبی ، متفاوت با رنگ و شکل و اسلوب زمان ماست . بنابراین طبیعی است که نمونه هایی از کار سیاسی زنانه در صدر اسلام نیابیم که مشابه شکل و اسلوب و طرق رایج و حاکم در زمان ما باشد . ولی هر گاه در سیرۀ جامعۀ اسلامی در صدر اسلام تفحض کنیم و طبیعت و تشکلها و اهتمام سیاسی آن را به حساب بیاوریم و اسالیت روابط و تغبیر سیاسی از موفقیتها و روشها را معتبر بدانیم ، خواهیم دید که زن مسلمان از میدان عمل سیاسی بر حسب عرف و اسالیب آن دوران ، بدور نبوده است . قبلاً به طور اجمال به این حقیقت اشاره کرده ایم که اگر اندکی به طور تفضیل بررسی کنیم این بحص ما را به شواهدی می کشاند که زنان با شخصیتی ( زنان متشخصی ) را نشان می دهند که در فعالیت سیاسی آن دوران به شکلی از اشکال و در بعضی از حالات با قدرت و دخالت مستقیم سهیم بوده اند . شواهدی برای این مطلب یافته ایم :

در سیرۀ بانو امّ المؤمنین حضرت خدیجه رضی ا .. عنها .

در سیرۀ بانو امّ المؤمنین ام سلمه رضی ا .. عنها .

در سیرۀ بانو امّ المؤمنین حفضه ا.. عنها .

در سیرۀ بسیاری از بانوان مسلمان در مکه در شرایط سخت ، که پیامبر گرامی اسلام را مجبور به فر مان هجرت به حبشه کرد و همچنین در مدینه بعد از هجرت .

در سیرۀ حضرت زهرا « علیها السلام » بعد از وفات پیامبر (ص) . چنانکه ثابت شده است که آن حضرت اقدام به کار سیاسی رهبری فرمود که در روابط ایشان با اشخاص بارز مهاجرین و انصار نمایانگر است و این کارها مربوط به ریاست دولت بعد از رسول الله (ص) است .

در سیرۀ امّ المؤمنین عایشه بعد از وفات پیامبر (ص) چنانکه اقدام به عمل سیاسی فعال و پر دافعه ای زد که در نقد سیاست خلیفه « عثمان بن عفّان » و تحریک مردم بر علیه خلافت او و جمع مردم بر علیه او ، نمایانگر است . فعالیت سیاسی در این زمینه از بزرگترین وقوی ترین عواملی است که بر انقلاب علیه او سرعت بخشید و به انقلابیون قانونی بودن و قدرت سیاسی بخشید از بزرگان صحابه یا خواص و عوام مردم ، دخالت او در سیاست عالی دولت را انکار نمی کنند .

سپس اقدام به کار سیاسی ، تحریک بر علیه امام علیه السلام بعد از عهده دار شدن خلافت نمود و در این کار با نیروی اراده پیش رفت و از رفتن باز نماند به طوری که کارهای او منجر به یک اقدام نظامی بزرگ بر علیه امام علی علیه السلام و حکومت او شد و باعث  به وجود آمدن یک از بزرگترین مصیبتها در مسیر تاریخ اسلام شد . این کاری بود که در ان مرتکب خطا شد و از جانب مسلمانان مورد انتقاد بود و به خطای خود در کارش اعتراف کرده و پشیمانی و ندامت خود را از این اقدامش اعلام کرد و البته بعد از آن در دوران اموی به تلاشها و مداخله های سیاسی خود ادامه داد .

کتب سیره و تاریخ در مورد دوران امام علی (ع) و مابعدش ، اخبار زنانی را می آورند که در بعضی از فعالیتهای سیاسی به طور قوی و فعال شرکت داشتند . در دوران امام علی (ع) چند تن از بانوان شیعه معروفند که محدثین و مورخین چند تن از آنان را ذکر کرده اند .

از جمله کسانی که ذکر کرده اند : « سوده » دختر « عماره » دختر اشتر همدانی و « بکاره هلالی » و « رزقاء » دختر عدی بن بن قیس همدانی و « دارمیه الحجونیه » و دیگران هستند .

این توضیح مختصر نشان می دهد که نظریۀ رایج در مورد رابطۀ زن مسلمام با فعالیت سیاسی در صدر اسلام صحت ندارد . بلکه این نظریه از یک طرف ناشی از غفلت و از طرفی ناشی از خطا است . بنابراین ممکن نیست که در تشخیص موضع اسلام ( فکری و قانونی ) در خصوص فعالیت سیاسی زنان قانع شد ، بلکه باید این موضع را طبق روش استنباط فقهی در کشف احکام شریعت اسلامی بررسی کرد .  

دانلود پایان نامه