کارکرد فرهنگي بقاع متبرکه//پایان نامه مدیریت کارآمد بقاع متبرکه

دانلود پایان نامه

کارکرد فرهنگي بقاع متبرکه[1]

فرهنگ از جمله پديده هايي است که به شدت تحت تأثير مذاهب، آيين ها و مناسک آنها قرار مي گيرد. فرهنگ ايرانيان پس از فتح ايران توسط مسلمانان در ارتباطي که با ويژگي هاي فرهنگي جديد پيدا کرد، تغييرات فراواني پذيرفت. به وجود آمدن اماکن مذهبي در بخش هاي مختلف ايران و ماوراءالنهر، تغييرات فرهنگي و همچنين رفتارهاي فرهنگي خاصي به وجود آورد. (يوسفي، 1386).

امامزادگان در طول تاریخ ایران اسلامی همواره نقش و جایگاه اجتماعی قابل توجهی داشته اند. این دسته از مکان های زیارتی، از حالت مکان مذهبی صرف خارج شده و کارکردهای منحصر به فردی در قالب فرهنگ بومی هر منطقه پیدا کرده اند، به گونه ای که شبکه ای از رفتارها و آداب دینی در تعاملات زائران با یکدیگر و با مکان ایجاد شده به وجود آمده است. ادی معتقد است از طریق آیین ها و مراسم، امنیت عاطفی، هویت و نقطه اتکای ثابتی در بحبوحه نا سازگاری های و عقاید برای انسان فراهم می شود و بدین وسیله، با کمک به انسان در شناخت خودش، احساس هویت یابی را در او ایجاد می کند( همیلتون ،1377 : 210). کارکردهای زیارتگاه ها بسیار متنوع و متعدد است. در بین کارکردهای مختلف بُعد فرهنگی،  کارکرد ویژه ای به همراه داشته است. پیدایش این مکانهای مذهبی در شهر های مختلف، تغییرات و تبادلات فرهنگی خاصی به وجود آورده است. مردم شهر و روستاهای اطراف که به امامزاده  ها مراجعه می کنند، به نوعی با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند که نتیجه این ارتباط می تواند به تبادلات فرهنگی منجر شود. این افراد هر کدام ویژگی های فرهنگی خود را دارند و از این طریق فرهنگ خود را منتقل می کنند. از طرفی با مشاهده رفتارها و ویژگی های فرهنگی دیگران، از آنها تأثیر می پذیرند.کارکرد فرهنگی یکی از مهم ترین اهداف وقف است. زیرا وقف خود می تواند زمینه ساز بسیاری از تحولات و اسباب گسترش و توسعه بسیاری از نهادهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه باشد. زیرا ساختار این نهاد برکارکردهای سایر نهادها نیز تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم دارد. در این راستا  کارکردهای وقف در راه امامزادگان می تواند نفوذ فرهنگی در جامعه باشد. صرف درآمد این موقوفات رابطه ای دوسویه با زندگی روزمره مردم دارد(جعفریان، 1387 :44). این موقوفات می تواند جنبه تبلیغی داشته باشد. و اسباب گسترش مذهب در جامعه را فراهم کند. زیرا بسیاری از واقفان در جهت کسب ثواب اقدام به انجام این عمل می کنند و با این کار احساس رضایت قلبی و روحی در خود ایجاد می کنند و این عمل می تواند اسباب تشویق را برای سایر افراد فراهم کند. آرامگاه امامزادگان؛ برای معتقدان به درگاه این عزیزان محلی برای توسل و تقرب به درگاه خداوند از طریق واسطه قرار دادن آنان برای برآمدن حاجات و وسیله آرامش و تسکین قلوب مومنین بوده است.

از جمله مهمترین اقدامات فرهنگی که می توان با صرف درآمدهای حاصله از موقوفات در امامزادگان به آن ها جامه عمل پوشانید و در راه ارتقای سطح جامعه از آن ها بهره برد عبارت اند از :

  • ساخت مدرسه و مراکز فرهنگی وابسته: یکی از زیر مجموعه های کارکرد فرهنگی وقف در امامزادگان و بقاع متبرکه نتایج علمی است. سهم عمده ای از عواید موقوفات به تعلیم و تعلم و صرف معارف اسلامی تعلق دارد زیرا فراگیری علم و دانش از عبادات به شمار می آید و فقها یادگیری این علوم مفید به حال جامعه را واجب دانسته اند. از آنجا که مردم با کنجکاوی به دنبال دستیابی به علوم و فنون مختلفند، این امر زمینه ها و امکاناتی را می طلبد تا طلاب علم و دانش بتوانند راحت تر به این مقصود خویش نائل گردند (سلمان، 1358: 57).
  • انتشار کتب و جزوات: صرف بسیاری از درآمدهای حاصل از وقفیات امامزادگان برای انتشار کتب و جزوات مذهبی، و اخلاقی به نوعی ادای دین به ساحت مقدس این بزرگوران است. زیرا امامزادگان در زمان های خود، کانون های عظیم معنوی و فرهنگی بوده اند(میراث جاویدان، 1384 : 17). این کتابها که اغلب درباره نسب و زندگانی امام زاده و تاریخ ساخت بنا، مباحث اخلاقی و تربیتی است، در مواردی در فروشگاهی که به این منظور در جوار حرم این امامزادگان برای ارائه این محصولات به جامعه ساخته می شوند عرضه می شوند. این کتب در سطح معرفتی مردم بسیار تأثیرگذار است و در بسیاری موارد سؤالاتی را که هنگام ورود به این حرم های مقدس به ذهن آدمی خطور می کند پاسخگو هستند. همچنین در مواردی کتاب های دینی ، ادعیه و قرآن نیز وقف می شود که چون اغلب این کتب وقفی هستند، باید در محل امامزاده خوانده شوند.
  • ایجاد کتابخانه و تأسیس واحدهای فرهنگی: از آن جا که یکی از اهداف امامزادگان در طول حیاتشان مبارزه با جهل و تلاش برای بالا بردن سطح آگاهی مردم بوده، بنابراین بسیاری از بقاع امامزادگان دارای واحد های فرهنگی غنی و پویا با شرکت جوانان و طالبان علم هستند. این امر نیز به جهت حلقه های درسی است که در بسیاری از این بقاع متبرکه برپاست. مسلماً اولین نیاز این حلقه های درس که به مجالس درس و بحث مسلمانان صدر اسلام شباهت دارند، منابع درسی، دعوت از چهره های آگاه و مکانی است که باید در اختیار دانش اندوزان قرار گیرد.

4- برپایی نماز جماعت: تأثیر این عمل عبادی، در تمام ابعاد مختلف جامعه از جمله فرهنگ دخیل است، زیرا که مسلمین از طریق نماز جماعت می توانند به بسیاری از گرفتاری های همنوعان خویش مطلع گردند و در جهت رفع آنها تلاش کنند. به عملی فرهنگی مبادرت کرده، زمینه رشد و شکوفایی علمی را در جامعه فراهم آورند. می توانند به ایجاد هیئت های مذهبی اقدام کنند.

5- برگزاری جلسات قرآن خوانی، روضه، برگزاری مراسم مختلف مذهبی: برگزاری اعیاد و مراسم مذهبی به ویژه در ایام عاشورا و تاسوعای حسینی، در مکان امامزادگان و تشکیل هئیت ها به ویژه در ماه محرم برای برپایی مجالس عزاداری می باشد.

[1] Cultural function holy shrines

دانلود پایان نامه