اجاره ماشین در کیش

ساماندهی ساحل غروب کیش و ایجاد فضاهای گردشگری خاص در این مکان قابلیت جوابگوی خواسته های تفریحی افراد گردشگران را فراهم خواهد کرد و در این نقطه کارآیی بیشتری نسبتبه فضای کنونی اش ایجاد خواهد کرد.

اینزورت مثابه یک « فضای گردشگری» سابقه چندان طولانی نداشته و سابقه اولین ریزورت هابه اوایل قرن بیستم میلادی باز می گردد، زمانی که ساحل دریا برای تفریح و گردش از سوی عموم مردم در تعطیلات تابستانی یا آخر هفته مورد استقبال قرار گرفت بطور کلی ریزورت مکانی است که برای استراحت و تفریح استفاده می شود.

تعریف سایت مورد نظر در جنوب غربی جزیره قرار دارد و پتانسیل های بسیار بالایی مورد توجه قرار گرفتن را دارا است وجود کشتی بر گل نشسته ای که معروف به کشتی یونانی است و بازدید کننده های بسیاری را سوی خود جلب می کند و همچنین غروب بسیار زیبای جزیره که سبدی مناسب برای افزایش  گردشگران به این نقطه را فراهم می کند.

پتانسیل های قابل توجه این فضا است محدوده ای حدود 14 هکتار که با ساماندهی درست این فضا جز شاخص ترین نقاط جزیره خواهد شد.

اهداف این پروژه، انتقال فناوری نوین در صنعت جهانگردی به ایران، ساخت و ارائه خدمات و تاسیسات جهانگردی در حد استانداردهای جهانی ارتقا سطح خدمات عمومی به جهانگردان و همچنین پیوستن به صنعت جهانگردی گردشگری و جذب جهانگردان خارجی است. روش تحقیق در این پروژه ( پاسخ و پرسش های از بازدیدکنندگان شده است که هر کدام براساس علایق خود و نیازهایی که احساس می کردند در این نقطه جوابگو است مطالبی را بازگو کرده اند که سعی شده مورد نظر قرار گیرند.

و براساس تحقیقات و search های مختلف ( مطالعات کتابخانه ای) نمونه های مشابه مورد بررسی قرار گرفته اند که براساس موفقیت و یا عدم موفقیت این نمونه ها راهکارهایی پیشنهاد شده است.

موضوع پایان نامه سازماندهی ساحل غروب کیش است.

در این پروژه سعی در ایجاد فضایی برای مانوس شدن بیشتر با دریا و امکان استفاده بهینه از منابع طبیعی و ارتباط نزدیک با ساحل شده است و همچنین تاکید بحث های گردشگری که در این منطقه می تواند جوابگوی نیازهای گردشگران باشد را مورد توجه قرار داده است.

در این طرح سعی شده است قسمت های مختلفی برای ساحل مد نظر گرفته شود فضاهای حرکتی و محورهایی که نه تنها از نظر فیزیکی بخشهای مختلف سایت را به هم وصل می کند بلکه افکار بلند پرواز گردشگران را به فراسوی درک بهتر از طبیعت آرام ساحل فرا می خواند فضاهیا مکث، فضاهایی که با صدای برخورد آب، صخره های مرجانی و زیبای ساحل عجین شده است و فضاهای خدماتی و تفریحی و بخش های مدیریتی مجموعه و همچنین فضاهای ورزشی تفریحی و فرهنگی برای گروههای سنی مختلف و فضاهای بازی و تفریح کودکان، بخش های فرهنگی موزه دریایی و آکواریوم و برج مشاهده و مناظر و همچنین پارک آفتابی اینها فضاهایی هستند که در این  مجموعه پیش بینی شده اند.

اهداف این پروژه ( ساماندهی ساحل)

  • انتقال فناوری نوین در صنعت جهانگردی به ایران
  • ساخت وارائه خدمات و تاسیسات جهانگردی در حد استانداردهای جهانی
  • ارتقا سطح خدمات عمومی به جهانگردان
  • پیوستن به صنعت جهانگردی گردشگری و جذب جهانگردان خارجی است.

ایران وکیش:

کشور ایران از نظر شمار و جاذبه های جهانگردی یکی از ده کشور اول جهان محسوب می شود. اما در آمد حاصل از جهانگردی برای کشور ما بسیار اندک است. ضرورت استفاده از ظرفیت ها و مزیت های نسبی کشور و توسعه صنعت جهانگردی نیازمند توجه بیش از پیش است. اتخاذ راهکارهای عملی برای توسعه جهانگردی از سوی بخش های مختلف کشور نیازمند حمایت و پشتیبانی نهادهای منطقه ای است.

جزیره کیش که طرح گردشی آن از پیش از انقلاب روی میز برنامه ریزان توسعه کشور بوده است. هم اکنون بزرگترین مقصد جهانگردی کشور است. این جزیره با وجود تمامی اتفاقات عمرانی و صنعتی و با وجود ساخت و سازهای انجام شده کماکان دارای آرامشی بی مانند است. آبی آب های کیش برای جهانگردان خاطره ای است که بارها و بارها تکرار خواهند کرد. و خود  این دست مایه اصلی اجرای طرح های بزرگ و فراغتی چون ساماندهی بخشی از ساحل کیش است.

موقعیت کیش:

جزیره کیش با وسعتی بیش از 90 کیلومتر مربع بین 26 درجه و 29 دقیقه تا 26 درجه و 34 دقیقه عرض شمالی از خط استوا و 53 درجه و 54 دقیقه تا 54 درجه و 53 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است.

این جزیره در فاصله 17 کیلومتری از ساحل جنوبی ایران در خلیج فارس ( 240 کیلومتری غرب بندرعباس) قرار گرفته است. جزیره کیش از شمال به سرزمین اصلی، از شرق به تنگه هرمز، از جنوب به کشور امارات متحده عربی و از غرب به کشورهای بحرین و  عربستان منتهی می شود.

برابر آخرین تقسیم بندی کشور جمهوری اسلامی ایران استان هرمزگان شامل 8 شهرستان است که شهرستان لنگه با 5 بخش ( به سامی مرکزی، بستک، شیبکوه، گاوبندی و کیش) یکی از آنها محسوب می شود. بخش کیش دارای دو دهستان، لاوان و کیش است. به عبارت دیگر جزیره کیش هم مرکز دهستان کیضش و هم مرکز بخش کیش از شهرستان بندر لنگه استان هرمزگان است. با توجه به قانون چگونگی اداره مناطق آزاد کشور و وظایف و اختیارات سازمان و به ویژه ماده 27 این قانون مبنی بر تفویض اختیار ادارات دولتی مستقر در مناطق آزاد به مدیران هر یک از مناطق، امور اداری مربوط به بسیاری از ادارات و سازمان ها، به بندر لنگه و حتی مرکز استان (بندرعباس) مرتبط نمی شود.

طبیعت کیش:

جزیره کیش به تقریب، شکلی بیضی دارد که گوشه شمال شرق آن خورده شده است. قطر بزرگتر ( شرقی- غربی) به طول 4/15 کیلومتر از ساحل جنوب شرقی مجتمع مرجان در شرق تا ساحل غرب میدان هرمز در جاده جهان و در غرب جزیره امتداد دارد و عرض آن که پهن ترین جای جزیره و خطی عمود بر قطریاد شده داشته باشد، 9/7 کیلومتر ( از ساحل بندرگاه گمرک در شمال تا ساحل جنوب شرقی فانوس دریایی در جنوب) می باشد. پیرامون جزیره حدود 40 کیلومتر است.

ویژگی های طبیعی و سواحل زیبای مرجانی آن در مجاورت آبهای نیلگون خلیج فارس موجب شده تا این جزیره در میان جزایر متعدد خلیج فارس از ارزش و اهمیت خاصی برخوردار باشد و بر جنبه توریستی و سیاحتی آن تاکید شود.

کیش از نظر پستی و بلندی جزیره ای هموار محسوب می شود و پدیده ای به نام کوه و حتی تپه مرتفع در آن وجود ندارد. بلندترین نقطه طبیعی جزیره فقط 45 متر از سطح آبهای آزاد ارتفاع دارد.

ساختمان زمین شناسی جزیره بسیار ساده بوده و عمدتا از آهک های مرجانی که در زمین شناسی ایران به آهک های قشم معروف هستند تشکیل شده است. بافت این آهک های مرجانی متخلخل بوده و دارای قابلیت نگهداری آب در خلل و فرج سنگ ها می باشد. این ویژگی نیز نقش موثری در تاریخ سکونت جزیره کیش داشته است. به بیانی دیگر در حالی که تعدادی از جزایر خلیج فارس به علت فقدان آب قابل شرب،متروک و غیر مسکون بوده اند. جزیره کیش از دیر باز به داشتن آب آشامیدنی ( آب شیرین و آب لب شور) شهرت داشته و یکی از علل تداوم زندگی در کیش وجود منابع آب آشامیدنی در این جزیره بوده است در جزیره کیش مقداری نیز خاک رس وجود دارد. در بخش هایی از جزیره هنوز قسمتی از این خاک ها به طور طبیعی به صورت مخلوطی از شن و خاک رس و یا خاک رس خالص ( خصوصا نواحی جنوبیو حوالی روستای قدیمی باغو) دیده می شود.وجود این میزان خاک باعث سرسبزی جزیره در حال حاضر و رونق فعالیت های کشاورزی سنتی در دوران گذشته بوده است.

برخی گونه های گیاهی بومی جزیره عبارتند از کهور ایرانی، کنار، لور، گز، کرت، نخل، خرما و بمبرلاری، برخی دیگر از گونه های گیاهی که در طی سده های گذشته و دهه های اخیر به جزیره وارد شده اند و غیر بومی محسوب می شوند نیز عبارتند از سمر ( کهور پاکستانی) گل کاغذی، نخل زینتی، اکالیپتوس، نیم ( چریش) و درختان مثمر نظیر لیمو ترش و نارگیل.

نکته قابل توجه در مورد گونه های گیاهی غیر بومی این است که با توجه به تاکید  مدیران سازمان در گذشته برای تسریع در توسعه فضای سبز شهری،گونه های مقاوم و سریع الرشد مورد توجه قرار گرفته اند که کهور پاکستانی برجسته ترین نمونه در این زمینه است. این گونه، بدون نیاز به آبیاری، رشد سریعی داشته و تکثیر آن نیز بطور طبیعی انجام می شود. در عین حال کهور پاکستانی گونه ای مهاجم محسوب می شود که در همجواری با گونه های بومی و یا سایر گونه های غیر بومی، باعث از بین رفتن آنها می شود. همچنین علاوه بر مشکلاتی نظیر نیاز به هرس در فاصله های کوتاه، فراهم شدن محیط مناسب برای جانوران موذی در پایین چتر این درخت و همچنین ریختن مداوم شاخه و میوه این درخت در پیاده رو، در سال های اخیر ارتباط بین گرده های این درخت با بروز برخی حساسیت های تنفسی، موجب شده است که حذف این گونه از عرصه های شهری مورد توجه مدیران شهری کیش قرار گیرد.

محیط زیست جزیره به دلیل بسته بودن آن دارای جامعه زیستی محدودی است و با این حال گونه هایی از پستانداران در جزیره زندگی می کنند که مهمترین آنها آهوی ایرانی است که در سال 1363 توسط سازمان حفاظت محیط زیست به جزیره کیش منتقل شده است. علاوه بر این پرندگان کیش نیز از تنوع خوبی برخوردارند. مطابق آخرین مطالعات انجام شده 116 گونه پرنده در کیش شناسایی شده اند که برخی از انها مانند حواصیل سبز، عقاب ماهیگیر، گیلانشاه خالدار نادرند. اگرچه جزیره ای بودن کیش باعث محدودیت گونه های جانوری در خشکی شده است در مقابل آبزیان پیرامون جزیره کیش از تنوع بسیاری بالایی برخوردارند. انواع ماهی های خوراکی و ماهی های تزئینی زیبا و رنگارنگ، مرجان ها،صدف ها، حلزون ها، نرم تنان، شقایق ها، اسفنج ها، عروس های دریایی و … در آبهای پیرامون جزیره کیش یافت می شوند.

اقلیم کیش:

در طبقه بندی اقلیمی ایران، جزیره کیش در قلمرو ناحیه اقلیم بیابانی قرار می گیرد لیکن در مقیاس محلی، اقلیم بیابانی جزیره کیش با نواحی داخلی ایران تفاوت هایی دارد که عمدتا ناشی از رطوبت نسبی فراوان در جزیره کیش است.

میانگین های دمای سالانه جزیره کیش در طی دوره 20 ساله ( 1356-1376) 6/26 درجه سانتیگراد بود که در نوع خود از بالاترین میانگین های دمای سالانه ایران محسوب می شود با این وجود از آبان تا اردیبهشت دمای هوا از اعتدال نسبی برخوردار است. چرا که متوسط های ماهانه دما در این ماه ها از 17 تا 28 درجه سانتیگراد تجاوز نمی کند.

این ویژگی نیز بر قابلیت های جزیره کیش به عنوان یک نقطه گردشگری می افزاید زیرا با آغاز فصل پاییز و سرد و بارانی شدن هوا در شمال کشور، که استفاده از دریا را امکان ناپذیر می کند. شرایط برای بهره گیری از ساحل و دریا در کیش بسیار مناسبتر از تابستان است. شرایط مطلوب آب و هوایی موجب شده است که بجز 3-2 ماه، بقیه اوقات سال استفاده از دریا امکان پذیر باشد.

میزان بارش از سالی به سال دیگر بسیار متفاوت است. متوسط بارش سالانه طی دوره (1356-1376) 20 ساله در جزیره کیش حدود 196 میلیمتر است. بیش از 50% بارندگی های کیش در فصل زمستان است و تابستان ها بارشی کمتر از 10% را به خود اختصاص می دهد.

بنابر محاسبات آمار بارندگی 30 ساله جزیره کیش (1375-1344) باید گفت که علاوه بر میزان کم بارش، نوسان میزان بارند گی از دیگر خصوصیات آب و هوایی کیش است، چنان که در دوره 30 ساله مورد نظر تا حدود 40 برابر نوسان در میزان بارندگی کیش مشاهده شده است. در طول این دوره کمترین میزان بارندگی در سال 1372 اتفاق افتاده است که باران سالیانه جزیره را 10/9 میلیمتر ثبت نموده اند. بیشترین میزان بارندگی در سال 1359 بوده است و مقدار آن را 437 میلیمتر ذکر کرده اند که از این مقدار حدود 5/62درصد در اسفندماه باریده است. در جزیره کیش هیچ رودخانه ای جریان ندارد.

وزش باد در جزیره کیش از نظم سالانه و فصلی خوبی برخوردار است.بررسی جهت و سرعت وزش باد سالانه نشان می دهد که مجموعا 21 درصد دیده بانیها هوا آرام بوده است یعنی در 79 درصد از مواقع باد داشته ایم.

باد غالب در جزیره کیش باد غربی است که در تمام طول فصول و ماه های سال مشهود است. ضعیف ترین و کمترین باد از جهات شمال و جنوب می وزد.

بررسی کلیات طرح جامع کیش:

طرح جامع مقصد کیش که با هدف برنامه ریزی برای توسعه کیش به عنوان یک مقصد گردشگری و برای دوره زمانی 20 ساله ( 1384-1404) تهیه و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری کشور رسیده است.

در طرح جامع مقصد کیش، جمعیت جزیره در سال افق طرح به 85500 نفر می رسد که از آن میان 1800 نفربومی، 74029 نفر ایرانی مهاجر ( از سایر مناطق کشور) و 9671 نفر مهاجران  خارجی خواهند بود.

براساس این طرح، کیش در افق برنامه:

  • مقصدی است که تجربه منحصر به فردی در زمینه های فرهنگی و محیط زیست پایدار ارائه می دهد.
  • دروازه ای به سوی سرزمین اصلی ایران است و الگویی پایداری از حفاظت منابع و ترویج آموزش، دانش و مهارت عرضه می دارد.
  • که منطقه فعال و از نظر تجاری متعادل است و به سرمایه گذاران ملی و بین المللی و فعالان اقتصادی، فرصت سودآوری می دهد.

در طرح جامع مقصد کیش، اهداف توسعه در کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت به شرح زیرتعیین شده اند:

اهداف توسعه کیش در کوتاه مدت

  • مقصدی برای تعطیلات در خانه های دوم در مقیاس داخلی
  • گسترش بازار کنفرانس ها، رویدادها و نمایشگاهها در مقیاس داخلی
  • گردشگری لوکس برای ایرانیان مقیم خارج و بازار داخلی
  • مرکز خدمات پشتیبانی نفت و گاز
  • مرکز فعالیت بانک های خارجی و بانکداری الکترونیکی
  • مرکز اداری برای سازمان ها و شرکت ها

اهداف توسعه کیش در میان مدت

  • بازار لوکس در مقیاس خاورمیانه
  • مرکز ورزش و تفریحات در مقیاس داخلی
  • بازاری برای گردشگری ویژه ( سلامتی، ورزش و تفریح) در مقیاس منطقه ای
  • مرکز انتقال فن آوری به بازار داخلی
  • مرکز مبادلات کالاهای نفتی و مرکزی برای ارائه آموزش های عالی

اهداف توسعه کیش در بلند مدت:

  • بازار لوکس در مقیاس بین المللی
  • مرکز تفریحی در مقیاس داخلی
  • محلی برای عرضه خانه های دوم در مقیاس بین المللی
  • مرکزی برای طبیعت گردی در مقیاس داخلی
  • مرکز صادرات مجدد و صادرات تولیدات داخلی در بازار منطقه ای
  • مرکزی برای انتقال دانش و فن آوری به بازار داخلی در زمینه های معین و مرکز پژوهش و توسعه

اهداف موضوعی طرح جامع مقصد جزیره کیش:

در طرح جامع مقصد جزیره کیش، اهداف کلان در بخش های مختلف به تفکیک بیان شده است که مهمترین سر فصل های آن چنین است:

اقتصادی:

هدف عمومی توسعه اقتصادی دستیابی به توسعه اقتصادی پایدار است و معیارهای دستیابی به این هدف به قرار زیر است:

  • بازدهی مالی بالا و توانایی جذب بازارهای جدید، تشویق به سرمایه گذاری بیشتر و کاهش خروج درامدهای اقتصادی
  • تاثیر اقتصادی بیشتر بر تولید ناخالص داخلی، ایجاد مشاغل جدید، فعالیت هماهنگ با هدف های مناطق آزاد و سرزمین اصلی و ایجاد فعالیت های ریشه گرفته از فعالیت های اصلی
  • نوآوری و پویایی، در هماهنگی با هویت ویژه و یکپارچه جزیره
  • دستیابی به هویت ویژه و یگانه جزیره و تثبیت آن

جامعه محلی

هدف دستیابی به توسعه اجتماعی پایدار جامعه محلی است ومعیارهای دستیابی به این هدف به قرار زیر است:

  • بهبود پایه مهارتی در جامعه محلی
  • بالا بردن سطح مهارت ها و انتقال امکانات فنی و سرمایه ای به جامعه محلی
  • افزایش آگاهی و احترام نسبت به جامعه محلی

محیط زیست:

هدف دستیابی به توسعه پایدار زیست محیطی است و معیارهای رسیدن به این هدف عبارت است از:

  • تاثیر گذاری مثبت بر محیط زیست جزیره
  • افزایش آگاهی و ارزش گذاری نسبت به محیط زیست جزیره
  • مدیریت اثرات توسعه بر طبیعت
  • افزایش اقدامات در جهت حفاظت و پایداری زیست محیطی.

چشم اندازهای گردشگری:

کیش باید برای دستیابی به هدف های جدید، خود، هویت تازه ای به عنوان باغ ایرانی در خلیج فارس پیدا کند.

ویژگی های اصلی این مقصد به صورت زیر خواهد بود:

  • مقصد اصلی ورزشو بازی گلف در ایران برای حرفه ای ها و مبتدی ها
  • مقصدی برای کنفرانس ها، گردهمایی ها و رویدادها در کنار دریا
  • مقصدی برای گردشگری در سراسر سال که به خوبی ترکیبی از گردشگران و صاحبان مشاغل به وجود آورد.
  • بهشتی برای خانواده ها و کودکان در خلیج فارس
  • مقصدی برای برگزاری جشن ها و مراسم

مفهوم دروازه ای:

تصویر دروازه ای برای کیش مفهومی دو گانه دارد. هم برای خارجی هایی که از راه دروازه کیش وارد ایران می شوند، کاربرد دارد و هم برای اهالی سرزمین اصلی ایرانیان از سرزمین اصلی می توانند وارد جزیره شوند از راه این دروازه به سرزمین اصلی بازگردند.

جهت گیری های اقتصادی و نقش بخش خصوصی:

براساس پیش بینی های انجام شده در طرح جامع مقصد جزیره کیش، رشد اقتصادی در کیش تداوم خواهد یافت. تجارت و هتل داری در رشد اقتصادی کیش نقش محوری خواهند داشت و سریع تر رشد خواند کرد به خصوص هتل داری و سایر خدمات گردشگری که رونق و شکوفایی قابل توجهی بدست خواهند آورد. بخش آموزش نیز با تاسیس شهر دانش از دیگر زمینه های رشد محسوب می شود.

دیگر گروه های فعالیت در بخش خدمات، از قبیل بانکداری، فعالیت های مالی، املاک و مستغلات، ترابری و ارتباطات نیز به منظور پشتیبانی از یک اقتصادی باز و پیشرفته باشد رشد یابند. جلب هر چه بیشتر مشارکت بخش خصوصی برای تحقق اهداف و تضمین موفقیت ضروری است.

صنعت نیز تا سال 1404 از رشد نسبتا ثابتی برخوردار خواهد بود. لازم به ذکر است که گروه ساختمان در این بخش، به دلیل توسعه هتلداری و تجارت، رشد زیادی خواهد داشت.

براساس یافته های طرح جامع مقصد کیش، موسسات خصوصی در وضع موجود مشارکت محدودی در اداره امور جزیره دارند. قسمت های متعددی در مدیریت جزیره وجود دارد که مشارکت سازمان های خصوصی و غیر انتفاعی در آنها می تواند به کارکرد سودمند مجموعه کمک کند.

همچنین در بحث توصیه های اقتصادی طرح جامع تاکید شده است که کلیه سیاست های اقتصادی سازمان می بایست در جهت هدف های زیر باشد:

  • به حداکثر رساندن منافع اقتصادی و به حداقل رساندن هزینه های اقتصادی
  • به حداکثر رساندن فرصت های شغلی در جزیره
  • به حداکثر رساندن مهم پیوندی با دیگر بخش های اقتصاد

در ادامه توصیه هایی برای سیاست عمومی اقتصادی ارائه شده است که طی آنها بر مشارکت بخش خصوصی تاکید شده است.

اهداف؛ سیاست ها و راه کارهای توسعه کیش

براساس اهداف عمومی توسعه مناطق آزاد که در قانون چگونگی اداره این مناطق آمده است. قانون برنامه چ هارم توسعه و هدف گذاری های انجام شده در برنامه ها و طرح ها و تلفیق آن با تجارب حاصله، بر این باور است که طرح ها و تلفیق آنها با تجارت حاصله، بر این باور است که جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی، ماهیت وجودی سازمان است و فراهم کردن زمینه آن، اصلی ترین وظیفه همه حوزه های ستادی و صفی سازمان محسوب می شود. برای تحقق این هدف بنیادی باید زمینه تحقق آن فراهم می شود. برای این اساس باید فعالیت های محوری زیر انجام شود:

توسعه، امکانات زیربنایی:

الف) آب و انرژی: توسعه نیروگاه کیش، استفاده از انرژی ارزان گاز در نیروگاه، افزایش راندمان تولید برق، بهره گیری از ظرفیت شبکه سراسری برق، افزایش تولید آب شرب، بهبود شبکه آب رسانی و تقویت فشار آب در شبکه و ارائه الگوی مصرف مناسب حسب شرایط اقلیمی منطقه

ب) حمل و نقل هوایی: توسعه کلیه عوامل پروازی و تقویت برقراری پروازهای داخلی، منطقه ای و بین المللی

ج) حمل و نقل دریایی: توسعه بندرگاه اصلی کیش، بهره گیری از ظرفیت بند صیادی و نیز تسریع در بهره برداری از بندر آفتاب در گرزه

ج) ارتباطات و مخابرات: توسعه زیر ساخت ها ارتباطی و مخابراتی برای ایجاد شهر الکترونیک، ارائه خدمات نوین و مبتنی بر فناوری انتقال الکترونیکی داده ها

توسعه فعالیت های اقتصادی

الف) توسعه بازرگانی و خدمات: کاهش میزان واردات کالاهای مصرفی، گسترش فعالیت های نمایشگاهی، بهره برداری از ظرفیت سازی انجام شده برای ایجاد شهرک صنعتی با افزایش کمی، کیفی و تنوع تولیدات، توسعه خدمات پشتیبانی نفتی به حوزه های خلیج فارس به ویژه پارس جنوبی و عسلویه، توسعه خدمات پولی و مالی، ایجاد بورس های خدمات و کالاهای مزیت دار کشور، ایجاد نهادها و موسسات پولی، مالی و اعتباری، استقرار شعب بانک های خارجی، توسعه شرکت های بیمه خصوصی و توسعه سیستم های اطلاع رسانی خدمات پولی و مالی.

ب) صنعت و ساختمان: توسعه و تکمیل شهرکهای صنعتی، تمرکز عملیات شرکت های نفتی در منطقه، توسعه ساخت و ساز واحدهای مسکونی، در سایه وجود زیربناهای مناسب اقتصادی، استعداد توسعه گردشگری و معافیت های مالیاتی، گمرکی و سایر تسهیلات قانونی.

ج) گردشگری: بهره برداری از طرح های گردشگری در دست انجام در حد پیش بینی های انجام شده با افزایش تعداد گردشگران داخلی و خارجی، توسعه مجتمع های اقامتی، ارتقای کیفیت ارائه خدمات گردشگری.

توسعه خدمات عمومی:

الف) توسعه حمل و نقل شهری: تسهیل دسترسی سریع و ایمن به نقاط مهم جزیره از طریق ایجاد، تجهیز، بهسازی، توسعه و تعریض شبکه راه ها، ارتقای کیفیت حمل و نقل شهری ( به ویژه حمل و نقل عمومی) تقویت کمی، کیفی ناوگان شهری و نظارت موثر بر حمل و نقل شهری

ب) توسعه امکانات شهری: حفاظت موثر از محیط زیست، کاهش سرانه تولید زباله، افزایش زباله های قابل بازیافت، ایجاد فضای امن شهری، افزایش ضریب ایمنی معابر و مراکز مهم عمومی شهر

ج) توسعه آموزش و فرهنگ: گسترش، تنوع بخشی و ارتقای کمی و کیفی فضاهای آموزشی در سطوح مختلف به ویژه با تقویت زمینه حضور و فعالیت دانشگاه های داخلی و بین المللی، برگزارهای دوره های آموزش های تخصصی، تقویت بنیان های آموزش های پایه توسعه کتابخانه ها و گسترش فرهنگ کتابخوانی و برجسته نمودن فرهنگ و هویت بومی و ملی

د) توسعه فضاهای ورزشی: بهره برداری بهینه از ظرفیت سازی های انجام شده

و) توسعه امکانات بهداشتی و درمانی: تامین نیازهای درمانی مسافران و ساکنان جزیره و مناطق همجوار و همچنین تبدیل کیش به مرکز درمان بین المللی.

ه) افزایش برگزاری همایش ها: معرفی کیش به عنوان یک محل مناسب برای برگزاری همایش ها در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی.

طرح جامع مقصد کیش (1405-1384)

در طرح جام مقصد کیش چشم انداز منطقه آزاد کیش چنین ذکر شده است:

» کیش، جزیره ای پیشتاز در ایران باشد و تجربه ای بی مانند در زمینه های فرهنگی و محیط زیست پایدار ارائه دهد و دروازه ای به سوی سرزمین اصلی باشد تا الگویی پایدار از حفاظت و انتقال آموزشی دانش و مهارت را عرضه دارد» ( مهندسان مشاور دریز اند زومر ( آلمان)، 13، 1384).

سپس در توضیح مفهوم دروازه چنین عنوان شده است:

« ایرانیان از سرزمین اصلی می توانند وارد جزیره شوند، آموزش نظری و عملی ببینند، مدارک بسیار معتبری دریافت کنند و از طریق این دروازه به سرزمین اصلی بازگردند».

همچنین در محور تعامل با جهان خارج کیش را « منطقه آزادی سرزنده با اهدای فرصت هایی انتفاعی برای سرمایه گذاران ملی و بین المللی» معرفی می نماید.

اهداف توسعه و چشم انداز جزیره کیش در این طرح عبارتند از:

  • جزیره ای پیشگام برای خاک اصلی و ارائه تجربه ای منحصر به فرد در فرهنگ و محیط زیست پایدار
  • دروازه ورودی کشور بعنوان مدلی پایدار در زمینه محیط زیست، آموزش علم انتقال مهارت ها

معیارهای دستیابی به هدف توسعه اجتماعی پایدار جامعه محلی نیز در این طرح به شرح زیر می باشند:

  • بهبود پایه مهارتی در جامعه محلی
  • بالا بردن سطح مهارت ها و انتقال امکانات فنی و سرمایه ای به جامعه محلی
  • افزایش آگاهی و احترام نسبت به جامعه محلی

در طرح جامع مقصد کیش مسائل برنامه ریزی برای تحقق هدف های عمومی و عملیاتی و سیاست ها از این طریق نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای اجتماعی- اقتصادی تحلیل شده اند.

جاذبه های جهانگردی کیش:

دریا و ساحل: سواحل کیش از کم نظیرترین سواحل دنیا به حساب می آیند. خاک کیش دارای ساخت مرجانی است و با رنگ نقره فام در زیر آفتاب از درخشندگی خیره کننده ای برخوردار است. علاوه بر این آب دریا به دلیل سواحل مرجانی،شفاف و روشن است و تا فاصله ای دور می توان کف دریا را به راحتی تماشا کرد.

همچنین مرجانی بودن جزیره موجب شده که اکوسیستم خاص اینگونه مناطق در آب های اطراف کیش با انواع ماهی های زینتی و گونه های جانوری جذاب دیگر به حیات خود ادامه دهند و لذا کیش همچون دیگر جزایر مرجانی دنیا مورد توجه اکوتوریست ها می باشد. سواحل شنی جزیره در شرق جزیره برای ایجاد  پلاژها و توسعه انواع ورزش های دریایی قابلیت دارد.

شرایط آب و هوایی:

میانگین درجه حرارت کیش27 درجه سانتی گراد است و در بیشتر اوقات سال از آب و هوای مناسب ومطلوبی برای پذیرش مسافر برخوردار است.

با آغاز فصل پاییز و سرد و بارانی شدن هوا در شمال کشور که استفاده از دریا را امکان ناپذیر می کند شرایط برای بهره گیری از ساحل و دریا در کیش بسیار مناسبتر از تابستان است. شرایط مطلوب آب و هوایی موجب شده است که بجز 3-2 ماه، بقیه اوقات سال استفاده از دریا امکان پذیر باشد.

جاذبه تاریخی: کیش در فاصله قرون پنجم تا نهم هجری از رونق بسیار خوبی برخوردار بود و یک مرکز مهم تجاری در خلیج فارس محسوب می شد. همه جهانگردان و جغرافی نویسانی که در این دوره از کیش بازدید کرده اند به این موضوع اشاره داشته اند.

آثار این دوران پر عظمت در بخش شمالی جزیره در منطقه ای به نام حریره باقی مانده است. براساس مطالعات انجام شده توسط باستان شناسان میراث فرهنگی عرضه تعیین شده برای شهر حریره تقریبا 120 هکتار است.

با عملیاتی اکتشافی انجام شده، تا کنون سه مجموعه خانه اعیانی، حمام، کارگاه صنعتی و مسجد از دل خاک و تپه های موجود بیرون آمده اند. این فضاها، جلوه های منحصر به فردی از معماری با شکوه و بکر مناطق جنوبی ایران را قبل از تاثیر پذیری از معماری اروپایی به نمایش گذاشته است.

علاوه بر آثار شهر حریره، آثار مربوط به قنات ها و پایاب ها بخش دیگری از جاذبه های تاریخی کیش هستند که به تدریج نقش خود را باز می یابند.

جاذبه های مردم شناسی: کیش با داشتن حدود 2 هزار نفر جمعیت بومی که از نظر نژاد، زبان،مذهب نیز  از تنوع برخوردارند و تاکنون به حفظ جنبه های مختلف فرهنگ و معیشت خود توجه خاصی نشان داده اند، برای مسافران ایراین و خارجی علاقمند به اینگونه جاذبه ها از مناطق بسیار دیدنی محسوب می شود.

مهمترین جاذبه های مردم شناسی کیش را می توان چنین برشمرد:

معماری: فضاهای خاص که برای اقامت در اوقات مختلف سال ساخته اند. انواع بادگیرها، درها،و بازشوها، حمام،انواع خاص انبار و همچنین بافت محلات.

شیوه های معیشت: شیوه های بسیار متنوع صید ماهی، صید مروارید با روش های سنتی، کشاورزی، دامداری و…

صنایع دستی: ساخت انواع قایق، لنج، تور، گرگور، بافت انواع حصیرها و ساخت آلات موسیقی و هنرهای دستی مربوط به زنان

منابع تامین آب ( آثار تلاش های ساکنان کیش برای ادامه حیات و تامین و نگهداری آب) قنات ها، چاه، گاوچاه، چشمه، برکه و بند

وسایل حمل و نقل دریایی: به بیش از بیست نوع قایق و لنج

آداب و رسوم: برگزاری مراسم زار، مراسم عروسی، موسیقی بومی، اعیاد مذهبی و …

خوراک: خوراک های بسیار متنوعی که عمدتا با استفاده از ماهی و خرما درست می شود.

جاذبه های ورزشی: از زمان شروع دوره توسعه سریع کیش ( سال 1372) به گسترش فضاهای ورزشی به عنوان یکی از جاذبه های جهانگردی توجه خاصی شده است. مهمترین مراکز ورزشی ایجاد شده در کیش عبارتند از:

مجموعه ورزشی المپیک: شامل زمین های فوتبال، تنیس، استخرهای شنا، سالن والیبال و بسکتبال و سایر ورزش های این امکانات تا کنون چند بار برای برگزاری مسابقات در سطح منطقه ای و جهانی مورد گروهی استفاده قرار گرفته اند.

باشگاه سواری کاری: شامل مانژ مخصوص تمرین، مانژ کورس و کلینیک دامپزشکی است. تاکنون چند دوره کورس در سطح ملی در این باشگاه برگزار شده است.

مسیر دوچرخه سواری: این مسیر 73 کیلومتری، طولانی ترین مسیر دوچرخه سواری در کشور است.

باشگاه های ورزشی دریایی: این باشگاه یکی از مجهز ترین باشگاه های ورزش های دریایی در سطح کشور است و مدرنترین تجهیزات و امکانات ورزشی و تفریحی شامل انواع جت اسکی، اسکی روی آب، چتر پرنده، غواصی و قایق های ماهیگیری، بادبانی و… را در اختیار دارد.

پلاژها: پلاژها آقایان، پلاژ بانوان و پلاژ اختصاصی ( گردشگران خارجی)

جاذبه های تجاری: توام شدن جاذبه های کیش با شناسایی آن به عنوان منطقه آزاد تجاری صنعتی موجب جذابیت فوق العاده آن برای مسافران شده است.

در سال های گذشته بازارها بخاطر معماری ویژه، فروش کالا با استفاده از تسهیلات گمرکی و اجرای برنامه های هنری با استفاده از مهمترین جذابیت های کیش برای مسافران بوده است. در حال حاضر 15 بازار بزرگ و کوچک در کیش دایر هستند و چند بازار بزرگ دیگر نیز در دست احداث است.

امکان برگزاری همایش ها: کیش بخاطر برخورداری از نقش توریستی، آرامش محیطی و همچنین شرایط مطلوب آب و هوایی در بیش از نیمی از سال، برای برگزاری همایش ها و سمینارهای علمی، سیاسی، اداری و … از قابلیت بسیار خوبی برخوردار است.

در عرض چند سال گذشته چند همایش بزرگ در سطح ملی و منطقه ای در این جزیره برگزار شده است که کنفرانس گاز، همایش خلیج فارس در فرهنگ و ادب پارسی، جهانگردی و جمهوری اسلامی ایران برجسته ترین آنها می باشد. هم اکنون تالارهای دانشگاه کیش و همچنین تالارهای موجود در چند هتل بزرگ آمادگی برگزاری همایش ها را دارند و با ساخت مرکز بزرگ همایش ها این نقش کیش بسیار تقویت خواهد شد.

مرکز همایش کیش که طرح آن در نیمه دوم سال 1376 به تصویب رسیده است یک طرح عظیم فرهنگی است. این مرکز با 27000 متر مربع زیربنا احداث می شود و شامل چندین سالن مجهز به تجهیزات پیشرفته صوتی و تصویری جهت برگزاری نشست ها و سمینارهای بزرگ ملی و بین المللی اجرای کنسرت های موسیقی و تئاتر و فستیوال های سینمایی خواهد بود.

بررسی فرهنگی و جمعیتی

براساس نتایج سرشماری سال 1385، در زمان سرشماری تعداد 6344 خانوار در کیش زندگی می کردند. در این سال تعداد جمعیت جزیره 21637 نفر تعیین شده است، با این ترتیب بعد خانوار در جزیره 4/3 نفر است که از پایین ترین میزان های بعد خانوار در کشور محسوب می شود. این میزان، تا حد زیادی مربوط به سایر ویژگی های خاص جمعیتی در کیش است که بسیاری از ساکنان آن جوانانی هستند که برای کار به این جزیره مهاجرت کرده اند. در همین سرشماری تعداد مردان جزیره 12664 نفر و تعداد زنان 8973 نفر گزارش شده است. به بیان دیگر سرشماری در ازای هر 100 نفر زن، تعداد 141 نفر مرد در جزیره زندگی می کنند. بنابر این نسبت جنسی در جزیره نیز نشان دهنده عدم تعادل می باشد که البته در همه سرشماری های سال های اخیر این نسبت در حال تغییر به سمت تعادل بوده است.

با سوادی: از 19348 نفر جمعیت 6 ساله و بیشتر کیش در سرشماری سال 1385، 96 درصد باسواد بوده اند. میزان باسوادی در میان مردان و زنان تفاوت بسیاری کمی را نشان می دهند چنان که این نسبت برای مردان 8/95 درصد و برای زنان 2/96 درصد می باشد. بدین ترتیب میزان باسوادی در میان زنان اندکی بیشتر از باسوادی در میان مردان است ( در جمعیت کل کشور، همیشه باسوادی در میان مردان بیشتر از زنان است).

از آنجا که تاکنون نتایج تفصیلی سرشماری سال 1385 تاکنون منتشر نشده است و همچنین در سال 1383 سازمان منطقه آزاد کیش با همکاری مرکز آمار ایران طرح سرشماری را در این جزیره به اجرا درآورده است لذا در ادامه و برای سایر تحلیل های جمعیتی از سرشماری سال 1383 استفاده می شود.

تعداد جمعیت: نتایج حاصل از سرشماری نفوس و مسکن کیش در سال 1383، نشان می دهد که 6313 خانوار، شامل 21674 نفر جمعیت، در کیش ساکن می باشند.

مهاجرت: از مجموع جمعیت کیش در سال 1383، تنها 1769 نفر (2/8 درصد) متولد کیش وبقیه 8/91 درصد متولد سایر نقاط کشور هستند. بنابراین جزیره کیش محل زندگی گروه های مختلف قومی مختلف با آداب و فرهنگ های متفاوت بوده و صاحب نوع خاصی از فرهنگ جمعی هستند.

طی سال های 83-1373 جمعیت جزیره کیش بواسطه تغییرات سریع در رشد اقتصادی منطقه، رشد بسیار زیادی داشته و به یکی از نقاط مهاجر پذیر کشور تبدیل شده است. در این مدت بیش از 16123 نفر ( حدود 4/74 درصد جمعیت کیش در زمان سرشماری) به این جزیره مهاجرت کرده اند که غالبا بمنظور جستجوی شغل و کار مناسب در کیش ساکن شده اند. توزیع جغرافیائی جمعیت مهاجر به کیش حاکی از نوعی تمرکز در میان مهاجرین می باشد. بیش از 44 درصد کل مهاجرین را ساکنین 4 استان تهران، فارس، کرمان و اصفهان تشکیل می دهند یعنی، البته با کمی اغماض، ساکنین نواحی مرکزی کشور که از نظر فرهنگی سنخیت بیشتری با یکدیگر دارند.

نسبت جنسی: از کل جمعیت جزیره کیش 1/63 درصد ( 13676 نفر) مرد و 9/36 درصد ( 7998 نفر) زن بوده اند. بدین ترتیب تقریبا نسبت جنسی در جزیره کیش بر ابربا 170 می باشد. یعنی در برابر هر 100 زن، 170 مرد وجود داشته است. گفتنی است که در سرشماری سال 1379 نسبت جنسی در کیش 207 نفر بود. در سال های اخیر با توسعه امکانات آموزشی، بهداشتی و درمانی و رفاهی امکان حضور خانواده ها بیشتر از گذشته فراهم شده و به تدریج نسبت جنسی در جزیره متعادلتر شده است. پیش بینی شده که در سال های آینده نیز این روند ادامه داشته باشد.

گروه های سنی: عمده ترین گروه سنی در جزیره کیش در سال 1383 را افراد سنین 39-20 اسله با 11321 نفر و معادل 2/52 درصد از کل جمعیت تشکیل می دهند. در هرم سنی جزیره وضعیت خاص جمعیت کیش از نظر سنی و جنسی کاملا مشهود می باشد.

گروه های شغلی: بر اساس آمار سال 1383 در میان گروه های عمده شغلی، کارگران ساده و خدماتی با 4/21 درصد بیشترین نسبت جامعه کارگری را به خود اختصاص داده اند. پس از این گروه فروشندگان با 6/15 درصد و متخصصان و کارشناسان با 2/14 درصد حائز بیشترین نسبت شاغلین در کیش می باشند. از نظر نوع فعالیت نیز شاغلین بخش خرید و فروش کالا با 2/18 درصد، در بخش ساختمان با 7/15 درصد، حمل و نقل 9/11 درصد، مستغلات و اجاره 3/10 بیشترین سهم را دارا می باشند. این ارقام موید آنست که جزیره کیش بدلیل در مرحله گذار از زیربناسازی به توسعه و آبادانی است.

هرم سنی جمعیت جزیره کیش: 1383 ( نفر)

نمودار

بیشترین سهم را دارا می باشند. این ارقام موید آن است که جزیره کیش در مرحله گذار از زیربناسازی به توسعه و آبادانی است.

ساختار جزیره کیش به گونه ای شکل گرفته است که کار و تلاش در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی بیشترین و مهمترین سرگرمی ساکنین جزیره می باشد. با توجه به نرخ پائین بیکاری در کیش و ساعات کار اداری نهادها و موسسات دولتی و بخش خصوصی که حتی در روزهای تعطیل هم فعال هستند، به نظر می رسد که متوسط ساعت کاری روزانه در کیش بسیار بیش از متوسط کل کشور باشد. این وضعیت از سه جهت حائز اهمیت است نخست از جهت اندیشیدن به منظور کاهش فشارهای روحی و کاری روزانه با توجه به شرایط آب و هوایی خاص کیش، دوم از جهت تنظیم برنامه های خاص فرهنگی برای شاغلین در محل فعالیت آنها، و سوم از جهت اتخاذ تدابیر ویژه برای ساعات کاری مناسب، نکته در خور توجه در این زمینه، تنوع مهاجران از نظر موقعیت اجتماعی آنها است. براساس آمار سرشماری سال 1385، حدود 14 درصد از جمعیت 6 ساله و بیشتر کیش دارندگان مدارک تحصیلی عالیه هستند که عمدتا بدنبال رفاه نسبی بیشتری می باشند و لزوم شناخت دقیق نیازهای این گروه ها را به اثبات می رساند.

در کیش نیز همانند سایر شهرهای کشور مواردی از سایر بزه های اجتماعی از قبیل ارتباط نامشروع، شرب خمر، قاچاق کالا، ایجاد مزاحمت و … دیده می شود که اولا با توجه به ساختار توریستی، ثانیا مهاجر پذیر جزیره بالا بودن نسبت مهاجران به جمعیت بومی که خود موجب کاهش نظارت اجتماعی می شود و ثالثا با توجه به بالا بودن نسبت جنسی به اضافه مجموعه ای از عوامل دیگر  از جمله زندگی مجردی افراد جوان بدلیل فراهم نبودن شرایط مناسب جهت حضور خانواده و همسران شاغلان، زمینه های دامن زدن به فساد را فراهم می سازد امری قابل انتظار به نظر می رسد.

بررسی فرهنگی

نتایج سرشماری سال 1383 کیش گویای آن است که 8/99 درصد از مردم این جزیره مسلمان هستند. اکثریت مسلمانان جزیره شیعه هستند اما در میان بومیان کیش که تمامی آنها مسلمان هستند اهل سنت دارای اکثریت و شیعیان دارای اقلیت هستند. از همین روی بسیاری از مساجد کیش خصوصا در محلات سفین جدید و قدیم که از مساجد کیش خصوصا در محلات سفین جدید و قدیم که از گذشته باقی مانده اند، مربوط به این گروه مذهبی است.

اهل سنت کیش به دو گروه شافعی و حنبلی تقسیم می شوند که از گذشته تقریبا در آبادی های جداگانه ای می زیستند. به جابه جایی انجام شده در اواسط دهه پنجاه، هم اکنون شافعی ها عمدتا در سفین جدید و حنبلی ها در سفین قدیم زندگی می کنند. اکثریت عرب ها اهل سنت و تعدادی از آنها شیعه اند. عجم های کیش بکلی شیعه هستند. بومی ها سخت پایبند اصول مذهبی هستند، اما دو گروه شیعه و سنی از دیرباز دارای روابط بسیار خوبی با هم می باشند.

از مجموع جمعیت 21674 نفری کیش در سرشماری سال 1383 تنها 1769 نفر ( 2/8 درصد) متولد کیش، 849 نفر ( 9/3 درصد) متول خارج از کشور و بقیه ( 9/87 درصد) متولد سایر نقاط استان هرمزگان و یا سایر استان های کشور می باشند. بنابراین جمعیت کیش از نظر فرهنگی بسیار متنوع و متکثر هستند. در میان مهاجران، به ترتیب متولدان استان های تهران، هرمزگان، فارس، خراسان ( قبل از تقسیمات جدید) و کرمان از اکثریت برخوردارند. نکته جالب توجه این است که ساکنان استان های مختلف کشور در قالب تشکل های سنتی – نظیر هیات های مذهبی – دارای روابط گسترده ای با هم هستند و در مواردی نظیر انتخابات شورای شهر بصورت یکپارچه، منسجم و اثر گذار عمل می کنند چنان که فرادنبه ای های اهل کیش که در قالب هیات مذهبی منسجم هستند، در سه دوره اخیر انتخابات شورای شهر، یک نماینده در این شورا داشته اند. ( فرادنبه شهر کوچکی در استان چهارمحال بختیاری است)

از نظر زبانی بومیان کیش را می توان در دو گروه جای داد: اکثریت عرب زبان و اقلیت فارسی زبان، تمامی بومیان فارسی زبان امروز کیش در هفت هشت دهه اخیر به این جزیره مهاجرت کرده اند.

نیاکان این گروه عمدتا از استان های فارس، هرمزگان و بوشهر به کیش مهاجرت کرده بودند. فارس زبان های کیش فارسی را به لهجه مردم جنوب ایران صحبت می کنند. عرب زبان های کیش لهجه خاصی دارند. احمد اقتداری معتقد است: زبان های خلیج فارس و جزایر آن بازمانده زبان ها و لهجه های شبانکاره ای، بلوچی کردی و ترکمنی است و مفردات انگلیسی، هلندی، پرتغالی، هندی، عربی و ترکی در اینجا دیده می شود اما استخوان بندی و ریشه آنها فارسی است. بعلاوه به سبب ارتباط قدیم وپردامنه ای که مردم این نواحی با نقاط عرب نشین سواحل جنوبی خلیج فارس و شبه جزیره عربستان و هندوستان و همچنین سواحل افریقا و شرق اقصی داشته اند؛ لغات عربی، هندی، زنگباری، حبشی و افریقای در لهجه های ساکنین جزایر خلیج بیشتر وجود دارد. تاکنون مطالعه ای زبان شناسی در کیش انجام نشده است، لذا نمی توان با قاطعیت این موضوع را به کیش تعمیم داد.

بررسی معماری کیش:

در یک تقسیم بندی کلی، معماری کیش رامی توان در چهار گونه کاملا مشخص که عبارتند از معماری سده های پیشین ( شهر حریره) معماری بومی، معماری دهه پنجاه کیش و معماری امروزی مورد بررسی قرار داد:

معماری سده های پیشین ( شهر حریره)

براساس مطالعات باستان شناسان در کیش، عرصه تعیین شده برای شهر حریره تقریبا 120 هکتار است که به صورت تپه هایی در کنار هم به چشم می خورند. این شهر بجا مانده از دوران رونق کیش در سده های پنجم تا هشتم هجری قمری است. با توجه به وسعت محدوده شهر حریره، باستان شناسان معتقدند که جمعیت کیش در آن زمان دست کم ده هزار نفر بوده است. طی عملیات کاوش، سه مجموعه مستقل اما نزدیک به هم نمایان شده اند که به « خانه اعیانی»، « حمام»، « بخش کارگاهی و صنعتی» نامگذاری شده اند.

خانه اعیانی: خانه اعیانی یادآور خانه های چند خانواری قدیمی درداخل فلات و در شهرهایی چون یزد، اصفهان، کاشان، قزوین و تهران است چنان چه خانه اعیانی یک مجموعه چند خانواری باشد، یکی از نمونه های قدیمی مسکن جمعی در خلیج فارس محسوب می شود.

در فضای مستطیل شکل پشت دیوار قلعه یک حوضچه آب و یک چاه با قطر دهانه 50 سانتی متر پیدا شد که به نظر می رسد از این چاه جهت جمع آوری آب باران استفاده می شده است. زیرا در این ناحیه با یک ناودان کنده شده در دیوار برخورد شد که شیب آن به چاه مورد بحث ختم می شد. این ناودان آن آب های پشت بام را به درون چاه هدایت می کرده است.

از نقاط جالب توجه در این بنا حضور برج گونه های کوچک و بزرگ قلاع در پیرامون آن و محل دست و روشویی در جوار در ورودی اصلی است که در دل دیوار طراحی شده و محل موارد پاک کننده و جای فاضلاب نیز در نظر گرفته شده است.

حمام: در ناحیه شمالی غربی خانه اعیانی و با فاصله تقریبی30 متری از آن، حمامی است با صحن های متعدد و حصار آن به مساحت تقریبی 500 متر مربع به نظر می رسد که این حمام در نوع خود از قدیمی ترین حمام های ایران باشد که طی کاوش های باستان شناسی کشف شده و شناخته شده است.

با توجه به ظرفیت محدود حمام که یک حمام کوچک و خصوصی است و با در نظر گرفتن دیوار بیرونی سراسری که تا مجموعه عمارت اعیانی که در جنوب شرقی حمام و بر فراز تپه ای بلند قرار گرفتهف امتداد یافته است به نظر می رسد که این بنا حمامی خصوصی بوده و به صاحب مجموعه اعیانی تعلق داشته است.

بخش کارگاهی و صنعتی: در منتهی الیه بخش شمالی شهر حریره، کنار ساحل بلند صخره ای و به فاصله کمی از دریا، پستی و بلندی ها امتداد دارد و بقایای دیوارها، چاه ها و کانال های آب وجود دارند که نظر بیننده را به خود جلب می کند. می توان حدس زد که این آثار مربوط به بخشی از شهر قدیم بوده که به طریقی با فعالیت های دریایی ارتباط مستقیم داشته است. در این مجموعه چاه ها، کانال های افقی و زیر زمینی چاه ها را که در گوشه و کنار مجموعه صنعتی و به فواصل مختلف حتی در داخل اتاق ها و راهروها حفر شده است و در ترکیب با مجموعه بسیار جالب و نادری را تشکیل می دهند که هنوز عملکرد آنها بر ما مشخص نیست، اما به نظر می رسد که ارتباط مستقیم با فعالیت های صیادی و صید ماهی، مروارید و مرجان داشته و برای دسترسی آسانتر به دریا احداث گردیده است.

معماری بومی:

در سرشماری سال 1345 کیش دارای 850 نفر جمعیت بود که در 5 آبادی ( ماشه، سفین، سجم، باغو دیهو) زندگی می کردند. ماشه پر جمعیت ترین و مهمترین آبادی کیش بود که حدود 53 درصد جمعیت جزیره را در خود جای می داد. این آبادی در ساحل شمال شرقی جزیره بصورت نواری شمالی- جنوبی در حاشیه ساحل استقرار داشت ( از سمت شرق پلاژ بانوان کنونی تا بوستان مقابل بازار پردیس).

آبادی بافتی تقریبا گسسته داشت و باغ ها و قطعه زمین های کوچک و بزرگی که با گاو چاه ها آبیاری می شدند در لا به لای محلات دیده می شدند.

اغلب خانه ها بخصوص خانه های افراد متمول و متوسط از نظر اقتصادی دارای سه قسمت کاملا مجزا بود که در بسیار موارد این حیاط ها با دیوار از همدیگر مجزا می شدند. هر یک از حیاط ها دارای دریا درهای جداگانه ای بودند. این حیاط ها عبارت بودند از:

حیاط منزل: خانه های مسکونی و دیگر فضاهای مورد نیاز خانواده در این حیاط ساخته می شد همیشه مرکز این حیاط باز بود و ساختمان ها دور تا دور حیاط ساخته می شدند همیشه یک چاه آب در میان حیاط وجود داشت. حتی در آبادی های که آب چاه های آنها لب شور بود و مردم آب نوشیدنی شان را از چاه های دیگر یا برکه های می آوردند. وجود این چاه برای شستشو و یا آب دادن به دام ها ضروری محسوب می شد.

بخش هایی از حیاط خانه به نگهداری از دام و طیور اختصاص می یافت ( هنوز هم در محلات سفین قدیم و باغو نگهداری از دام در حیاط رایج است) علاوه بر این، انبار محصولات کشاورزی و محل نگهداری و تعمیر قایق تور و دیگر ابزارهای صید نیز همیشه گوشه ای از حیاط خانه ها را به خود اختصاص می داد.

حیاط « مجلس» مهمان های مردم نامحرم – بالاخص غریبه ها هیچ گاه وارد حیاطی که زنها و دختران زندگی می کردند، نمی شدند. مهمان از در اختصاصی وارد حیاط شده و به اتاق مخصوص مهمان که « المجلس» یا « مضیف» نامیده می شود، می رفت. در بعضی موارد که کل حیاط کوچک بوده و در نظر گرفتن حیاط جداگانه برای مهمان مقدور نبوده در مجلسی به کوچه باز می شد. البته در اینگونه موارد نیز، مجلسی دری به حیاط اصلی داشت، اما فقط صاحب خانه از این در رفت و آمد می کرد.

باغچه: در اغلب موارد، بخش مجزایی از حیاط  خانه به باغچه اختصاص می یافت. این قسمت از حیاط برای جلوگیری از ورود دام های موجود در منزل با دیوار محصور می شد. از این باغچه برای کاشت انواع صیفی جات و سبزی های مورد نیاز خانواده مثل گوجه فرنگی، هندوانه ، خربزه، پیاز و سبزی استفاده می شد. برای آبیاری باغچه، همیشه یک چاه در مجاورت آن حفر می کردند. باغچه اغلب دارای در مجزایی به بیرون از خانه نبود، معمولا از « حیاط منزل» به آن رفت و آمد می کردند. از این رو وجود همان در کافی محسوب می شد.

نظر به این که هر خانه روستایی اولا یک واحد خودکفاست و ثانیا ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با نوع معیشت دارد؛ لذا برای امور مربوط به تولید، توزیع و مصرف، فضاهای متعددی را طلب می کند. یکی از اساتید معماری روستایی، ذیل « فضاهای ضروری در خانه های روستایی» ( در ارتباط با معیشت روستاییان) 38 عنوان نظیر محل نگهداری دام، محل ذخیره غذا، محل انبار کردن کاه و … را می بر شمارد. در کیش نیز هر یک از فعالیت های اصلی اقتصادی فضاهایی از حیاط بزرگ هر خانه را به خود اختصاص می داد. محل خشک کردن و تعمیر تور و ابزارهای صید، آغل دام های بزرگ، آغل بره ها، محل نگهداری از طیور، انبار غله، محل انبار کاه و علوفه دام و … علاوه بر این همان طور که در بحث مقایسه اندازه حیاط گفته شد، اغلب خانه ها باغچه ای داشتند که در آن بخشی از سبزی و میوه مورد نیاز خانواده تامین می شد.

میانگین دمای سالانه جزیره کیش در طی یک دوره 11 ساله 6/26 درجه سانتی گراد است که در نوع خود از بالاترین میانگین های دمای سالانه در ایران است. در مقایسه با تهران می توان گفت که میانگین دمای جزیره کیش حدود 100 درجه سانتی گراد از تهران بالاتر است.

به راستی قبل از بهره گیری از نیروگاه های برق در دهه چهل خورشیدی، مردم بومی با چنین میزان رطوبت و گرمای هوا چه می کردند؟ آیا پاسخ فقط این سات که آنها به گرما عادت کرده بودند؟ در این زمینه آثار زیادی وجود دارد که به کنجکاوی محققان پاسخ دهد.

کیشی ها برای مقابله با گرما روش های مختلفی را می شناختند، شیوه های خاص برای به دام انداختن باد از طریق نحوه طراحی درها، بازشوها و پنجره ها، ارتفاع گرفتن از سطح حیاط، نحوه چینش عناصر معماری در حیاط، ساخت نوع خاص از بادگیر که شاید بتوان آن را بادگیرهای تاقچه ای نامید، طراحی انواع فضاها برای سکونت در اوقات گرم سال با نام های « مربعه» « صدری»، « بنگله» «غرفه» و ساخت انواع مساکن موقت و استفاده از پشت بام در این گروه جای می گیرند.

همانگونه که پیشتر گفته شد، پوشیده ماندن فضای خانه از چشم نامحرم از اهمیت ویژه ای در نزد بومیان کیش برخوردار است. در معماری بومی، معمولا نحوه استقرار فضاهای متعدد و متنوع هر خانه در پیرامون حیاط مرکزی به گونه ای است که با باز ماندن در ورودی به منزل، فقط زاویه کوچکی از حیاط در معرض دید قرار می گیرد. در غیر این صورت برای حیاط استار می سازند. استار دیواری است که مقابل در ورودی و با فاصله کوتاه از آن ساخته می شود. طول استار بستگی به عرض در ورودی دارد. به هر حال طول آن به اندازه ای است که وقتی در حیاط کاملا باز است، داخل حیاط دیده نمی شود و برای داخل شدن به حیاط باید آن را دور زد، ارتفاع استار حدود دو متر است. در بعضی خانه ها استاررا با چوب، حلبی و یا حتی با گونی درست می کنند. تنها کارکرد استار این است که افراد نامحرم مراجعه کننده به در خانه، به داخل حیاط دید نداشته باشند. هنوز هم بعضی از حیاط های کیش دارای استار هستند.

علاوه بر این از دیگر جذابیت های مربوط به معماری و بافت مسکونی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

در هر حیاط بومی که خانواده ای گسترده شامل پدر، مادر و فرزندان مجرد و متاهل را در خود جای میداد، عمدتا فقط از یک آشپزخانه مشترک استفاده می کردند. اما هر اتاق برای خود حمام جداگانه ای داشت که قطیعه یا گطیعه نامیده می شد. اختصاص فضایی خاص برای شستشو در هر اتاق، موضوعی بسیار نادر در معماری روستایی می باشد.

شرایط خاص آب و هوایی موجب شده بود که بومیان برای انبار کردن محصولات عمده و مشهور خود نظیر خرما ( در چندول) گندم و جو ( در متبنه) و پیاز ( در امعرش بصل) شیوه های جالب توجهی داشته باشند.

معابر در محلات کیش به نوعی طراحی شده اند که در هر منطقه مسکونی چند میدانگاه نسبتا وسیع وجود دارد که همواره بخشی از مراسم نظیر عروسی، در خارج از حیاط خانه، در این میدانگاه ها برگزار می شود.

معماری دهه پنجاه کیش:

بررسی اسناد بجا مانده از دهه پنجاه هجری خورشیدی گویای آن است که هدف اصلی از توسعه جزیره در آن دوره، جذب جهانگردان اروپایی و اعراب پولدار به کیش بود. در بازار یابی های داخلی نیز، مسئولان سازمان عمران کیش از جلب انبوه گردشگران ایرانی به جزیره پرهیز می کردند. هدف این بود که تعدادی کم، اما از طبقات بالای جامعه در کیش ویلا بخرند و یا برای گذراندن تعطیلات به اینجا سفر کنند. تلاشی جدی برای حفظ موقعیت کیش به عنوان تفریجگاهی شاهانه و اشرافی به عمل می آمد که این تلاش اتفاقا عطش زیادی را در بین گروه های هدف به وجود آورده بود. برای دسترسی به اهداف، کیش می بایست از هر نظر یگانه و ممتاز باشد، معماری کیش نیز براساس همین نظر شکل گرفت.

برای ایجاد یک هماهنگی کامل، طراحی تمام بناهای جزیره، از کاخ سلطنتی گرفته تا فرودگاه بین المللی فقط به یک نفر آرشیتکت یعنی محمود منصف، سپرده شد که معماری برجسته بود. او در سال 1966 دو مدال شایستگی مهندسی از انجمن مهندسین امریکا را از آن خود کرد و در سال 1975 نیز برنده مدال شایستگی طراحی انجمن مهندسان آرشیتکت امریکا شده بود. منصف اعتقاد داشت « بر خلاف نظر پاره ای از استادان محترم، نمی شود معماری عصر حاضر را نوشت و با تعریف و تفسیر مشخص کرد. معماری سبک جدید را باید به وجود آورد و ساخت. زمان نامگذاری آن را بهدرستی انجام خواهد داد» او در پی ایجاد سبکی جدید در معماری بود و فعالیت و اختیاراتش در کیش، این فرصت طلایی را برای او فراهم کرد.

منصف خود درباره معماری کیش می گوید: « این معماری از طرح های کاملا ایرانی الهام گرفته و از زیربنای فکری ممتازی بهره مند است. ما تاریخ ایران و سبک های معماری گذشته را خیلی دقیق بررسی کردیم از زمان هخامنشیان تا حمله عرب و حتی پیش از آن را بررسی کردیم. من از سال ها پیش به ارتباط بین خط و معماری کشورها توجه داشتم و بالاخره به این نتیجه رسیدم که خط هر کشور با معماری آن رابطه مستقیم و بسیار نزدیکی دارد.

خط چینی با معماری آن کشور، خط عربی با معماری عرب ودوران اسلامی ایران و معماری ایران باستان با خط میخی ارتباط مستقیمی دارند. تاریخ ما شامل و شاهد هر این سه بوده است. یعنی هم خط میخی داریم، هم تحت تاثیر و سلطه مغول بودیم که معماری دوره سلجوقی هم از این سبک است و دوران صفویه هم براساس یافته های زبان عربی به معماری پرداخته ایم. ما آمدیم همه اینها را به عنوان تاریخ پذیرفتیم و با توجه به اینکه این دوران، زمان علم و تکنیک است براساس خطول هندسی قائم، افقی و عمودی که پایه مثلث، مستطیل و مربع است، سبک معماریکیش را بنا کردیم و تمام حجم هایی که در این جزیره می بینیم، همه ساخته شده از خطوط تند و تیز هندسی است و تمام حجم های کاملا ایرانی است. مثلا کاخ نخست وزیری از حوضخانه های یزد و کرمان الهام گرفته شده منتهی  بجای خطوط منحنی و سوراخ های عجیب و غریب، از خطوط تند و تیز هندسی استفاده شده است و اسکلت ساختمانی از بتن آرمه می باشد. این سبک معماری ویژه این زمان است و در هیچ کجای دنیا نظیر ندارد.

هماهنگی با طبیعت و احترام به  آن، یکی از مشخصات معماری دهه پنجاه کیش است. براساس طرح جامع برای حفظ زیبایی های طبیعی جزیره، ویلاها، هتل و تاسیسات جهانگردی در مسافتی حدود سه کیلومتر در نزدیک ساحل و البته با حفظ فاصله معینی که منظره ساحل و دریا را نپوشاند، ساخته شد.

رنگ ساختمان ها نیز در هماهنگی کامل با منظره طبیعی جزیره است. رنگ الی بنا با برداشتی از ماسه های روشن جزیره انتخاب شده است علاوه بر این در نماهای شیب دار ساختمان ها، از کاشی های شفافی به رنگ های آبی و سبز استفاده شده است که با آبی دریا و آسمان کیش و درختان همیشه سبز آن هماهنگی کامل دارد.

در نمای اغلب ساختمان های با ارزش هنری دوره های قبلی ایران، کاشی جایگاه خاص دارد و بخصوص رنگ آبی کاشی ها، سیمایی از معماری ایرانی را به ذهن می آورد.

در کنار سایر جلوه های معماری، استفاده از کاشی در نمای ساختمان ها، تداوم معماری گذشته ایرانی را در ذهن تداعی می کند. همچنین استفاده از کاشی ها موجب می شود که اشکال و خطوط به نحو بارزی به معرض تماشا گذاشته شده و طرح ها با وضوحی خارق العاده مشخص گردند. متاسفانه در سال های اخیر کاشی ها از ساختمان هایی نظیر کاخ ها، هتل شایان، کازینو حذف شده است اما هنوز می توان آنها را در بعضی ساختمان های بجا مانده نظیر ویلاهای فردوس مشاهده کرد.

بناهای ساخته شده در دهه پنجاه، دارای کاربری های متفاوتی شامل کاخ ها، ویلاهای مسکونی، هتل، بناهای اداری، تجاری، فرودگاه و بناهای مربوط به تاسیسات هستند. با توجه به نوع کاربری ها، طبیعتا این بناها از معماری متفاوتی برخوردارند. حتی کاخ ها شبیه هم نیستند. بنابراین می توان گفت با برخورداری از تنوع، یکنواخت و خسته کننده نیستند. در عین حال، تفاوت بناها موجب ناهماهنگی در معماری بناها نشده است.

بییننده در دیدار از بناها و حتی محوطه سازی های بخش مختلف جزیره مثل ورودی جزیره ( محوطه فرودگاه) و محوطه قابل کازینو ( اسکله تفریحی کنونی) زیبایی و هماهنگی را احساس می کند. نماهایی از طاق هایی که به شکل مدرن اجرا شده اند و اشکال تند و تیز هندسی و عناصر پیدا و ناپیدای دیگری همه این ساختمان ها را به همدیگر ارتباط می دهد.

یکی دیگر از ویژگی های اغلب بناهای ساخته شده در دهه پنجاه سازگاری آنها با اقلیم گرم و مرطوب جزیره است. اگرچه در برنامه ریزی های انجام شده قرار براین بود که رفت و آمد گردشگران فقط در فصول سرد سال انجام می شود. و در بقیه اوقات هتل و کازینو تعطیل شود و طبیعتا صاحبان ویلاها هم در فصول گرم سال به جزیره سفر نمی کردند، اما با شناخت نسبتا درست از عناصر اقلیمی، با استفاده از دیوارهای نسبتا ضخیم و سایه اندازی مناسب در بخش های مختلف بنا، تا حد امکان، معماری آن دوران همساز با اقلیم است.

معماری امروزی کیش:

در سال های اخیر، در متونی که به معرفی کیش می پردازند، علاوه بر اشاره به زیبایی ها، اغلب این جزیره به یک کارگاه بزرگ ساختمانی تشبیه می شود: در قسمتی از کیش که زندگی شهری در آن جریان دارد، در کنار ساختمان های نوساز با فعالیت متنوع، صحنه ساختمان های نا تمام، کارگرانی که بسرعت دیوار ساختمان ها را بالا می برند،ماشین های ساختمانی و انبوه مصالحی که روی هم جمع شده اند. در حد وسیعی به چشم می خورد.

ساختمان های جدید اغلب توسط سرمایه گذارانی که از گوشه و کنار کشور به کیش آمده اند ساخته می شود. و  شبیه همه بناهایی است که در طول چند دهه اخیر در سطح کشور ساخته می شوند بی هیچ نشانی از معماری خاص منطقه ای بی هیچ توجه به اینکه در کشوری زندگی می کنیم با تنوعی گسترده در شیوه محیطی، گرما، سرما، میزان و نوع بارش، رطوبت، میزان تابش خورشید و…

خانه هایی که در سال های اخیر توسط بومیان ساخته می شود نیز خارج از این قاعده نیست. نقشه خانه های بومیان هم باید براساس ضوابط و مقررات مصوب طرح جامع و شورای شهر سازی تهیه شود..

 

اگر قصد سفر به جزیره کیش را دارید، یکی از کار هایی که باعث راحتی شما میشود، اجاره ماشین در کیش است اما خوب انتخاب شرکت مناسب و اینکه چه ماشینی بگیرید همیشه مسئله مسافران بوده است. شما میتوانید با بازدید از سایت mashinbegirim.com تمامی سوالات خود را از کارشناسان شرکت بپرسید، همچنین این شرکت دارای مجوز رسمی از منطقه آزاد کیش هست و چندین سال است که فعالیت دارد.
شما میتوانید تمامی ماشین ها رو از این سایت بخواهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *