برنامه ریزی راهبردی توسعه اکوتوریسم در منطقه ارسباران(مطالعه موردیشهرستان کلیبر)- قسمت ۱۷

  1. به‌هم پیوستگی محیط زیست و توسعه اقتصادی به‌عنوان اساس بحث توسعه پایدار
  2. اهمیت افراد در دستیابی به توسعه پایدار و توجه به مردم به‌عنوان محور توسعه و تلاش در جهت برقراری زمینههای مشارکت
  3. توجه به مردم و رفع نیازهای اولیه و اساسی آنها؛ از جمله مسکن مناسب، بهداشت و تکنولوژی مناسب برای همه
  4. توجه به توسعه درونی در چارچوب محدودیتهای منابع طبیعی
  5. کمک به فقرا و تهیدستان؛ چراکه راهی جز تخریب و آلودگی محیط زیست برای این گروه باقی نمانده است.
  6. تلاش برای دستیابی به عدالت اجتماعی و برابری “دروننسلی” و “بیننسلی” و سعی در برقراری عدالت اقتصادی.

۵- ۲ – شاخصهای معرف توسعه پایدار
شاخص‌های معرف توسعه‌پایدار، شاخصهایی هستند که بر پایه آن می‌توان ملاحظات زیست‌محیطی را در تصمیمگیریهای اقتصادی-اجتماعی دخالت داد.

  1. شاخصهای معرف اوضاع جنگل‌زدایی و بیابان‌زدایی: متوسط نرخ رشد مساحت جنگلزدایی و متوسط رشد تخریب چراگاههای دائمی موجود از جمله این شاخصها هستند:

۲٫شاخص معرف انهدام گونههای جانوری و گیاهی: نسبت گونههای پستاندار رو به انقراض به کل گونههای رو به انقراض، از جمله شاخصهای این دستهاند

  1. شاخصهای معرف میزان اثرات گازهای گلخانهای : در صورت وجود این وضعیت، شاهد افزایش سطح آب دریاها، جاری شدن سیل و تغییرات اقلیمی ناگهانی، تخریب مزارع و عدم امکان سازگاری گروهی حیوانات و گیاهان خواهیم بود. انتشار گاز گلخانهای و نتایج ناگوار تغییرات در کاربری زمین، در زمره این شاخصها هستند.
  2. شاخص معرف وضع منابع آب: دو شاخص مهم در این زمینه عبارتند از نسبت تفاوت تولید و فروش آب به کل تولید آب و سهم سرانه از مصرف خانگی در استخراج آب شرین.
  3. شاخص معرف شدت انرژی : بیانگر مصرف انرژی به‌ازای یک واحد تولید محصول ناخالص داخلی است.دو شاخص مهم در این زمینه عبارتند از:مصرف انرژی به‌ازای هر واحد محصول ناخالص داخلی و درصد سوخت سنتی از کل سوختهای مصرفی

در کنار شاخص‌های معرف توسعه زیست‌محیطی، لزوم وجود شاخص‌های اجتماعی به‌نام شاخص‌های انسانی احساس میشود؛ که در کل از شاخصهای توسعه پایدار محسوب میشوند.این شاخص‌ها عبارتند از شاخصهای بهداشتی، شاخصهای آموزشی، جمعیت، ارتباطات و اطلاعات.(دیرباز،ص۴۸، ۱۳۸۶).
۶-۲- تعریف منطقه:
با توجه به اینکه این مفاهیم درمطالعات وپژوهش های جغرافیایی، معماری، شهرسازی ، برنامه ریزی شهری ، برنامه ریزی منطقه ای، علوم اجتماعی، عمران منطقه ای واقتصاد مورداستفاده قرارمی گیرند، با این وجود مقیاس واحدی هنوز دراین ارتباط تعریف نشده است وکارشناسان هررشته خاص ازعلوم، ازدیدگاه های گوناگون منطقه را تعریف می کنند.بسیاری از جغرافی دانان واژه منطقه را معادل فضای جغرافیایی دانسته اند که ازناحیه وسیعتر است وفضای بیشتری رادریک حوزه جغرافیایی اشغال می نماید واگر چنانچه یک منطقه رااستان درنظربگیریم شهرستان یک ناحیه خوانده می شود.از اینرومنطقه بزرگتر ووسیعتر ازناحیه است علی رغم این تعریف منطقه گاها درمورد چند کشور،گاهی درمورد بخشی ازیک کشوریا حتی درموردبخشی ازیک استان یاشهرستان یا بخش یا دهستان وغیره به کاربرده می شود.به همین دلیل هنوز تعریف دقیقی برای منطقه وجود نداردومرزهای تعیین شده برای آن اختیاری است(منزوی ودیگران، ص۵،۱۳۹۰).منطقه سرزمینی است (محل اتکا وپدیدآمدن ترکیبات انسانی)که مجموع مرتبط وهمبسته ای ازفعالیتها، سازمانها وسکونتگاه های انسانی را تشکیل می دهدوبه عنوان بسترجریانها وفعالیتهای انسانی وپیکربندی های محیطی دارای وحدتی خاص می باشد.(لطیفی،ص ۴۰، ۱۳۹۰). دراین تحقیق ما به تعریفی از منطقه اکتفا می کنیم که درتقسیمات سیاسی کشورمشخص شده است ودراین تعریف منطقه ارسباران یک نقطه جغرافیایی در سطح کشور است که شامل ۴شهرستان اهر، ورزقان، کلیبروقسمتهایی از شهرستان جلفا می باشد.باتوجه به اینکه هرمنطقه ای برخورداراز مجموعه ای از ویژگی های اجتماعی ،اقتصادی ،فرهنگی وطبیعی است بنابرین برنامه ریزی در صورتی موفق است که متناسب با این ویژگی ها صورت گیرد.لذا مشخص کردن محدوده منطقه مورد مطالعه میتواند محقق را درانجام بهترتحقیق کمک کند .
۷-۲- توسعه منطقه ای
توسعه منطقه ای عبارت است ازروند فراگیردرجهت افزایش توانایی های انسانی- اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای انسانی واجتماعی،ضمن آنکه نیازها پیوسته درپرتوارزشهای فرهنگی جامعه وبینش های پایدارجهان، پالایش یابند.اینگونه توسعه که نیازهای کنونی رابدون کاهش توانایی های نسل های آتی دربراوردن نیازهایشان،برآورد می کندوتوسعه پایدارنامیده می شودبرای مردم درمحدوده فضایی مورد نظر است.روند توسعه می بایست همراه باافزایش توانایی های گسترش انتخاب ساکنین منطقه درحوزه های اجتماعی-اقتصادی وسیاسی باشد تاتوسعه ای انسانی اتفاق افتد..(منزوی ودیگران،ص۱۵، ۱۳۹۰)با این وجودتوسعه یک منطقه باید هماهنگ با سایر بخشهای آن منطقه ومداوم ومستمروپایدارباشد چه بسا توسعه کوتاه مدت ممکن است صدمات جبران ناپذیری را بدنبال داشته باشدپس لازم است ازمنابع و امکانات موجود در یک منطقه طوری استفاده وبهره برداری شود که هم نسل کنونی وهم نسل های آتی بتوانند بصورت برابرازاین امکانات بهره مند شوند.
۸-۲- توسعه پایداروگردشگری
مفهوم گردشگری پایداردر سال ۱۹۷۰ به دنبال تهدید های محیطی که از سوی توده های گردشگران اروپایی احساس می شد، مطرح شد وواکنش مراجع علمی را برانگیخت(Hallوهمکاران، ص۲۲۸، ۲۰۰۵). از راهکارهای مطرح شده، برای رسیدن به توسعه پایدار که درجوامع بین المللی نیز به تصویب رسید و درتعهداتی مانند دستور کار۲۱ اجلاس ریو دوژانیرو(۱۹۹۲) و اجلاس ژوهانسبورگ(۲۰۰۲)به صراحت به آن تاکید شده است اکوتوریسم یاهمان گردشگری پایدار است(درام ومور،ص۵۰، ۱۳۸۷).
۱-۸-۲- گردشگری پایدار
باتلر در سال ۱۹۹۳، گردشگری پایدار را شکلی از گردشگری تعریف کرد که بتواند در یک محیط در زمان نامحدود ادامه یابد و از نظر انسانی و فیزیکی به محیط زیست صدمه نزند و تابدان حد فعال باشد که به توسعه سایر فعالیتها وفرایند های اجتماعی لطمه وارد نیاورد.برمول و لن توسعه پایدار گردشگری را درگرو انجام طرح هایی می دانند که با اجرای آنها، احیای درازمدت منابع طبیعی و انسانی در فعالیتهای گردشگری تحقق پیدا می کند(Bramwell&Lane,p72,1993).
گردشگری همچون دیگرپدیده های اجتماعی تأثیرگذار وتأثیرپذیر است واگراثرات مختلف آن پیش بینی نشود وهماهنگ با دیگر پدیده های اجتماعی نباشد ممکن است توسعه را از مسیرپایدار وانسانی خود منحرف کند.همانگونه که نمودار زیر نشان می دهد روابط توسعه بادیگرمقوله های اجتماعی یک روابط متقابل می باشد که توسعه یکی بون توجه وهماهنگ با دیگری ممکن است پایداری مستمری نداشته باشد.
نمودار۲-۲: ابعاد گردشگری پایدار و روابط متقابل بین آنها
منبع: swarbrooke,2000
باتوجه به اصول بیانیه«ریو» درباره محیط زیست وتوسعه ودستورکار۲۱وفعالیتهایی که درپی آن کمیته محیط زیست سازمان جهانی گردشگری انجام داد، سازمان مذکورتوسعه پایدار را فعالیتی می داندکه علاوه برمنابع طبیعی و فرهنگی، ظرفیت را برای ایجاد درآمدواشتغال دائمی افزایش می دهد.دراین چارچوب اهداف گردشگری پایدار به شرح ذیل می باشد
۱- حمایت از عدالت وتوسعه ۲- ارتقاء آگاهی و درک نسبت به این مسئله که گردشگری می تواند کمک قابل توجهی به اقتصاد و محیط زیست داشته باشد ۳-تأمین تجارب کیفی برای بازدید کننده(fennel,p14,1999)4- پیشرفت کیفیت زندگی جامعه میزبان ۵- نگهداری با کیفیت از محیط که مقدم بر موضوعات وابسته است(لطفی ورمزیار، ص ۳۴، ۱۳۸۹).توجه به اهداف گردشگری پایدارمی تواند به توسعه وپایداری گردشگری وپایداری محیطی محدوده مورد مطالعه کمک قابل توجهی بکند.اما این اهداف در صورتی به ثمرمی رسد که در چارچوب اصول گردشگری پایدارانجام شود که شرح آن بصورت زیرمیباشد.
۲-۸-۲- اصول گردشگری پایدار
۱- استفاده از ماهیت پایدار گونه منابع(حفظ و استفاده پایدار ازمنابع طبیعی، اجتماعی و فرهنگی) بسیار حایز اهمیت بوده وبه معنای تجارت درازمدت است.
۲- کاهش بیش از حد مصرف و اتلاف: جلوی هزینه های بازسازی زیانهای درازمدت وارد برمحیط زیست را گرفته و به کیفیت گردشگری کمک می کند
۳- حفظ تنوع: موجب پایداری درازمدت گردشگری و انعطاف پذیری صنعت گردشگری است

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir