علمی : تعیین ارقام مقاوم به زنگ قهوه ای Puccinia recondita f.sp. tritici …

منابع مقاومت زیاد دیگری به غیر از سری Lr وجود دارد. برخی از مقاومتها پایدارند و برخی ار ژنهای مقاوم به نظر میرسد که به تنهایی اثر کوچکی دارند ولی در حالت ترکیبی با سایر ژنها مفید میباشند. ژنهای مقاومی نیز شناخته شدهاند که دارای اثرات کوچک بوده و فقط در رژیمهای حرارتی خاصی تظاهر مییابند. مقاومتی که تنها در مرحله گیاه بالغ تظاهر مییابد نیز بسیار رایج بوده و استفاده گستردهای از آن میشود. واندرپلانک در سال ۱۹۶۳ دو نوع مقاومت عمودی و افقی را پیشنهاد نمود. مقاومت عمودی مقاومتی است که در برابر برخی از نژادها موثر است ولی در برابر برخی دیگر موثر نیست، بنابراین در برابر نژادهای گوناگون بیمارگر اختصاصی عمل میکند. اما مقاومت افقی غیر اختصاصی عمل میکند و در برابر همه نژادهای بیمارگر موثر است.
۲-۵ مطالعه روابط صفات با تجزیه و تحلیل چند متغیره
کارایی و بازده برنامههای اصلاحی در محیط تنش در صورتی افزایش خواهد یافت که بتوان گیاهان با عملکرد بالا و متحمل به تنش را از طریق معیارهای انتخاب مطمئن گزینش کرد. عموما ارزیابی عملکرد دانه تحت شرایط تنش و عدم تنش یکی از مهمترین شاخصهای مقاومت به تنش در برنامههای اصلاحی گندم معرفی شده است (گلآبادی و همکاران ۱۳۸۷).افزایش ظرفیت عملکرد دانه در برنامههای اصلاحی به طور متداول از طریق انجام تلاقی بین ژنوتیپهای با عملکرد دانه بالا و سپس انتخاب برای ژنوتیپهای برتر صورت میگیرد (ارزانی ۱۳۸۷ ، سرخی و یزدیصمدی ۱۳۷۷). لذا بررسی پتانسیل ژنوتیپها و تنوع صفات در برنامههای اصلاحی بسیار حائز اهمیت است و تجزیه و تحلیلهای چند متغیره میتواند اطلاعات زیادی را در این رابطه در اختیار قرار دهد.تعیین روابط بین صفات و همچنین تعیین سهم هر یک از صفات در ایجاد تنوع برای عملکرد دانه میتواند در برنامههای بهنژادی بسیار سودمند باشد (حیدری و همکاران ۱۳۸۶).
۲-۵-۱ همبستگی بین صفات و تجزیه و تحلیل ضرایب مسیر
با توجه به اینکه انتخاب مستقیم برای شاخصهای مختلف ممکن است گمراه کننده باشد، لذا از انتخاب غیر مستقیم با استفاده از شاخصهای مرتبط و دارای وراثت پذیری بالا ممکن است کارای بالاتری از انتخاب مستقیم داشته باشد (Toker and Cagirgan., 2004). لذا اندازهگیری ضرایب همبستگی بین صفات مختلف با عملکرد دانه به تصمیم گیری در مورد اهمیت نسبی این صفات و ارزش آنها به عنوان معیارهای انتخاب کمک میکند (Agrama, 1996). با توجه به اینکه ضرایب همبستگی میزان رابطه خطی بین دو متغییر را نشان میدهد و دلالتی بر روابط علت و معلول ندارد، لذا متخصصین اصلاح نباتات از روش تجزیه ضرایب مسیر به عنوان ابزاری جهت شناسایی صفت یا صفاتی که به طور مستقیم و غیر مستقیم بر عملکرد دانه اثر میگذارند و ماهیت و میزان آن را مشخص میسازند استفاده مینمایند.(Srivastava et al., 1976). به طور کلی، مطالعات همبستگی و استفاده از روشهای آماری چند متغییره این امکان را فراهم میسازد تا صفات مهم و تعیین کننده عملکرد و میزان سهم نسبی هر یک بر عملکرد مشخص گردد ( زینالی خانقاه، ۱۳۷۸).مقدم و همکاران (Moghadam et al., 1997) در مطالعه خود نشان دادند که تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه همبستگی بالایی با عملکرد دانه گندم داشتند و دارای آثار مستقیم زیاد و معنیداری بر این صفت بودند. همچنین عزیزینیا و همکاران(Azizinia et al., 2004) با مطالعه ۳۱ رقم گندم مصنوعی دریافتی از سیمیت (CIMMYT) که عملکرد سنبله اصلی را به عنوان عملکرد دانه در نظر گرفته بودند به این نتیجه رسیدند که بین ارقام مورد مطالعه از نظر تمام صفات مورد ارزیابی، تنوع قابل ملاحظهای وجود دارد و وزن هزار دانه، وزن سنبله، تعداد پنجه بارور، تعداد سنبلچه در سنبله و تعداد دانه در سنبله رابطه مثبتی با عملکرد دانه داشتند. ارشد و زهراوی(۱۳۹۲) با ارزیابی ۶۱۵ نمونه ژنتیکی گندم گزارش کردند که تعداد دانه در سنبله بیشترین اثر مستقیم را بر عملکرد دانه داشته و بعد از آن صفت وزن صد دانه بوده است.
در مطالعه فونسکا و پترسون (۱۹۶۸) همبستگی معنیداری بین تعداد دانه در سنبله و عملکرد دانه مشاهده نگردید.
در مطالعه اهدایی و وینز (۱۹۸۹) وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و شاخص برداشت در گیاه گندم دارای آثار مستقیم و مثبت و معنیداری بر عملکرد دانه بودند.
جیبیاهو و همکاران (Gebiahou et al., 1982) همبستگی مثبتی را بین عملکرد دانه با تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه گندم دوروم گزارش نمودند.
در یک مطالعه تجزیه علیت معلوم شد که صفات ارتفاع گیاه و وزن دانه خوشه اثر مستقیم و مثبت و زمان خوشه رفتن اثر مستقیم منفی بر عملکرد دارند (Aycicek and Yildirim., 2006).
۲-۵-۲ تجزیه رگرسیون مرحله‌ای
وقتی تعداد متغیرهای مستقل زیاد باشد، برای پیدا کردن معادله رگرسیون روش‌های متعددی وجود خواهد داشت. ولی متداول‌ترین روش، روش گام به گام است. در این روش متغیرها بر اساس نظم تعیین شده که محقق آن را مشخص می‌کند یکی پس از دیگری وارد معادله رگرسیون می‌شوند. بدین ترتیب که ابتدا مهم‌ترین عامل رگرسیون که باعث افزایش هرچه سریعتر ضریب تبیین می‌شود، وارد معادله رگرسیون گردد، به همین ترتیب متغیر بعدی تعیین می‌گردد (Johnson, 1998). با کمک تجزیه رگرسیون گام به گام میتوان اثر صفات غیر موثر یا کم تاثیر را در مدل رگرسیونی بر روی عملکرد حذف نموده و تنها صفاتی را که میزان قابل ملاحظهای از تغییرات عملکرد را توجیه میکنند مورد بررسی قرار داد (گلپرور و همکاران، ۱۳۸۱). ارشد و زهراوی(۱۳۹۲) با ارزیابی ۶۱۵ نمونه ژنتیکی گندم و انجام تجزیه رگرسیون گزارش کردند، که دو صفت تعداد دانه در سنبله و وزن صد دانه وارد مدل شدند و ۹۸% از تغییرات عملکرد را توجیه نمودند. میرآخوری (۱۳۸۰) با انجام تجزیه رگرسیون گام به گام گزارش نمود که صفات عملکرد سنبله، تعداد سنبله در بوته و تعداد پنجه بیشترین رابطه را با عملکرد کل داشتند.
فصل سوم
مواد و روشها
۳-۱: مکان و زمان اجرای آزمایش
این تحقیق در دو سال زراعی ۹۲-۱۳۹۰ به دو صورت مزرعهای و گلخانهای در مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان واقع در ۱۲ کیلومتری جاده خرمآباد- اندیمشک و گلخانه واقع در دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان اجرا گردید.
۳-۲ مواد گیاهی مورد آزمایش
در این آزمایش ۳۰ رقم گندم همراه با رقم بولانی به عنوان شاهد در گلخانه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار و در مزرعه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با دو تکرار مورد مطالعه قرار گرفتتند (جدول ۳-۱).
جدول ۳-۱ مشخصات و شجره ارقام مورد مطالعه

سال معرفی تیپ رشد مبدا شجره ارقام
۱۳۷۴ بهاره مرکز بین المللی سیمیت Kauz”s” اترک
۱۳۸۸ کرج
برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.