دسته بندی علمی – پژوهشی : تعیین ارقام مقاوم به زنگ قهوه ای Puccinia recondita f.sp. tritici …

گندم وحشی آراراتیکوم T. araraticum
ج: هگزاپلوئیدها (۲n=42 , AABBDD) گندمهای نان یا معمولی
گندمهای نان یا معمولی T. aestivum L.
گندم کلوب T. compactum Host.
گندم اسپلت T. spleta L. and T. macha Dek& Me
گندم شات T. sphearococcom Perc.

  1. T.vavilviiJakubz

گندم با فرمول ژنوم AAAAGG ‌T. zhukovski Men& Er
۱-۲ اهمیت بیماری
با توجه به وسعت سطح زیر کشت غلات و قدمت زراعت گندم، این گیاه در طول رشد مورد حمله بسیاری از عوامل بیماریزا از جمله زنگها قرار گرفته است (شفیعی و همکاران، ۱۳۸۹). عامل بیماری زنگ قهوهای قارچی است به نام (Puccinia recondita f.sp tritici) که به بیماری زنگ برگی نیز معروف میباشد. یکی از مخرب‌ترین بیماریهای گندم در برخی از نقاط دنیا از جمله آمریکا میباشد (قاسم زاده و همکاران، ۱۳۸۹). قارچ عامل زنگ قهوهای از شاخه بازیدیومیست‌ها[۳]، زیر شاخه Pucciniomycotina، رده Pucciniomycetes راسته Pucciniales، زیر راسته Pucciniomycetidae خانواده Pucciniaceae ، جنس Puccinia و گونه Recondita میباشد (Hibbett et al., 2007). عامل بیماری زنگ قهوهای اولین بار در سال ۱۳۲۶ در ایران گزارش گردید، در ایران نیز اهمیت و خسارت این بیماری بعد از زنگ زرد در درجه دوم قرار دارد ولی گستردگی آن از زنگ زرد بیشتر است. علاوه بر سالهایی که به صورت همه گیر ظاهر شده و باعث کاهش چشمگیر محصول میشود، این بیماری همه ساله در اواخر فصل رویش گندم در مزارع ظاهر و کاهش نسبی محصول را سبب میشود. دانه‌های گندم مبتلا به عامل بیماری چروکیده, کوچک و نامرغوب شده و وزن محصول تا ۹۰ درصد کاهش مییابد و این بیماری یکی از بیماریهای بسیار مهم گندم است که در تمام مناطق گندم خیز ظاهر میشود (افشاری و همکاران، ۱۳۸۴؛ شفیعی و همکاران، ۱۳۸۹).
قارچ عامل زنگ قهوهای به شرایط محیطی بویژه دما حساس است. دمای لازم برای گسترش وسیع این بیماری در حدود ۲۲-۲۰ درجه سلسیوس میباشد که متوسط این دما در بیشتر مناطق ایران در اواخر دوره رشد گندم مهیا می‌شود و این امر باعث میشود که زنگ قهوهای گسترش وسیعی در ایران داشته باشد(Moeini, 1998).
میزان خسارت زنگ قهوهای نسبت به زنگ زرد و سیاه کمتر است اما به دلیل فراوانی بیشتر و انتشار وسیعتر در دنیا در مجموع به نظر میرسد زنگ قهوهای باعث کاهش محصول سالیانه بیشتری در دنیا نسبت به دیگر زنگها میشود (Hureta- Espino, 2011).
اکنون زنگ قهوهای به عنوان یک بیمارگر بسیار مهم در تولید گندم شناخته شده است که باعث کاهش چشمگیر محصول در مناطق وسیع جغرافیایی از دنیا میشود، کاهش محصول گندم در اثر آلودگی به زنگ قهوهای در اثر کاهش دانه در سنبله و وزن هزاردانه است (Kolmer, 2005; Marasas, 2004; Roelfs, 1992; Saari and Prescott., ۱۹۸۵).
خسارت این بیماری بسته به رشد گیاه در زمان اپیدمی شدن بیماری و میزان مقاومت ارقام گندم ۵ تا ۲۵ درصد برآورد شده است (Kolmer et al., 2001). در مکزیک در سالهای ۱۹۷۶ و ۱۹۷۷ باعث کاهش بیش از ۴۰ درصد محصول شد (Dubin and Torres., 1981). این بیماری در اروپای شرقی باعث کاهش ۵-۳ درصد محصول میشود (Dwazana, 1980). میزان کاهش محصول در اثر این بیماری در مصر تا ۵۰ درصد تخمین زده شده است (Abdol Hak, 1980). اپیدمی شدید زنگ قهوهای که در پاکستان در سال ۱۹۷۸ اتفاق افتاد سبب خسارت ۸۶ میلیون دلاری در این کشور شد (Hussein et al., 1980). در استرالیا اپیدمی‌های زنگ قهوهای و زنگ سیاه از زمان مقیم شدن اروپاییها سبب خسارات شدیدی شده است (McIntosh et al., 1995). تکرار اپیدمیهای شدید زنگهای گندم از دهه ۱۸۸۰ میلادی باعث اهمیت یافتن این موضوع و به دنبال آن فشار سیاسی برای ایجاد گروههای کشاورزی ایالتی در نیو ساوت ولز (NSW) و ویکتوریا شد (McIntosh et al., 1995). تلاشهای زیادی برای غلبه بر خسارت محصول ناشی از اپیدمیهای زنگ در استرالیا انجام شده است و تخمینهای که در مورد خسارت محصول زده شده است از ۳۰ درصد در ارقام حساس به زنگ قهوهای تا ۵۵ درصد در ارقام حساس گندم حساس به هر دو زنگ قهوهای و سیاه متغیر بوده است (Keed and White, ۱۹۷۱; Roelfs et al., ۱۹۷۵).
یک اپیدمی گسترده در قسمت غربی استرالیا در سال ۱۹۹۲ سبب خسارت محصول تا بیش از ۳۷ درصد در ارقام حساس و میانگین ۱۵ درصد در بین تعدادی از مزارع شد (McIntosh et al ۱۹۹۵).
فصل دوم
کلیات و
بررسی منابع
۲-۱ کلیاتی در مورد زنگ
۲-۱-۱ انتشار و اهمیت زنگ قهوهای
زنگهای شناخته شده گندم شامل زنگ قهوهای با عامل Puccinia triticina Syn. recondita Rob Ex Desm f.sp. Tritici Eriks. & Henn زنگ سیاه با عامل P. graminis f.sp. tritici زنگ زرد با عامل P. striiformis f.sp. tritic می باشند که در بیش تر مناطق کشت و کار گندم خیز دنیا شایع می باشند. از زنگهای سه گانه گندم، زنگ قهوه‌ای انتشار بیشتری دارد (شفیعی و همکاران، ۱۳۸۹).
عامل بیماری زنگ قهوهای قارچی است به نام (Puccinia recondita f.sp tritici) که به بیماری زنگ برگی نیز معروف میباشد.یکی از مخربترین بیماریهای گندم در برخی از نقاط دنیا از جمله آمریکا میباشد (قاسم زاده و همکاران، ۱۳۸۹).
این بیماری اولین بار در ایران توسط اسفندیاری در سال ۱۳۲۶ گزارش گردید. در ایران نیز اهمیت و خسارت این بیماری بعد از زنگ زرد در درجه دوم اهمیت قرار دارد ولی گستردگی آن از زنگ زرد بیشتر است و همه ساله در اواخر فصل زراعی ظاهر شده و باعث کاهش نسبی محصول، چروکیدگی و نامرغوب شدن بذور میگردد (کیا،۱۳۹۰). این بیماری در تمام مناطق ایران بخصوص نواحی غرب، شمال غرب و قسمتهایی از خراسان و گرگان مشاهده و گزارش گردیده است (Bamdadian, 1993).
مهمترین عواملی که در بروز اپیدمی زنگها در یک منطقه نقش دارند عبارتند از: وجود میزبان حساس، حضور عامل بیماری و فراهم شدن شرایط مساعد آب و هوایی. مقایسه سه نوع زنگ غلات را نشان داده شده است (جدول ۲-۱).
جدول ۲-۱: مقایسه سه زنگ قهوهای، سیاه و زرد گندم

زنگ قهوهای زنگ سیاه زنگ زرد
موقعیت جوش بطور عمده روی سطح فوقانی برگ ساقه و برگ عمدتا روی برگ
برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.