دانش ­فنی با فناوری،پایان نامه ارزش‌گذاری‌ دانش فنی صنایع

    ارتباط دانش­فنی با فناوری

همانطور که از نتایج بررسی ادبیات موضوع در زمینۀ جایگاه دانش­فنی در جهان نامشهودها حاصل شده است، دانش فنی نامشهودی مرتبط با فناوری و به عنوان یکی از عوامل نامشهود آن محسوب می­شود. برای تبیین این جایگاه بررسی ابعاد و اجزاء فناوری ضروری است. ابعاد فناوری از نظر نواز شریف[1] عبارتند از:

  • انسان­افزار[2] : شامل تجربیات، مهارت­ها، دانش، منطق و خلاقیت افراد
  • سخت­افزار[3] : شامل ابزار، وسایل، تجهیزات و ماشین­آلات
  • اطلاع­افزار[4] : شامل تمامی اطلاعات و مستندات فنی، اعم از فرآیندهای عملیاتی، طرح­ها، نقشه­ها، نمودارها
  • سازمان­افزار[5] : شامل مهارت­های مدیریتی و ساختارسازمانی مناسب برای تلفیق، هماهنگ­سازی و اثربخشی سه جز دیگر است (Smith and Sharif, 2007).

با نگاهی به ابعاد فناوری مشاهده می­شود آنچه که در بعد انسان­افزار و اطلاع­افزار دیده می­شود ابعادی هستند که با توجه به تعاریف ارایه شده از دانش فنی انطباق دارد. بر این اساس به نظر یونیدو[6]، دانش فنی مفهومی است که به اطلاعات و مهارت­های موردنیاز برای کاربردی کردن و به بازارکشاندن یک اختراع اشاره می­کند و در زمرۀ اصطلاحاتی است که اصولا برای استفاده در قراردادهای انتقال تکنولوژی ابداع شده است (ملکی­فر، 1378). در زمینۀ این انتقال­ها، فرانسیس بیدالت[7] عقیده دارد که اساسا برای حفاظت از تملک دانش فنی دو روش وجود دارد. یکی کسب پتنت و دیگری حفظ دانش به صورت محرمانه. از آن­جایی که همۀ دانش­های فنی قادر به کسب پتنت نیستند به ویژه آن هنگام که تازگی و جدید بودن آن­ها موردتردید و سوال برانگیز باشد، به مبادلاتی که صرفاً در آن تجهیزات و ابزارها منتقل نمی­شوند، انتقال دانش­های فنی رخ داده است که اساس این انتقال­ها به اطلاعاتی که از طریق ادبیات فنی (بعد اطلاع­افزار)، کمک­های فنی[8] و آموزش­­های مرتبط (بعد انسان­افزار) استوار است. (دره شیری و شاکری، 1392). وی دانش فنی را به عنوان پیکره­ دانش از جنس فنی که نه تنها برنامه­ها، نقشه­ها، نظام­نامه­ها و مشخصات حدود مجاز را در بر می­گیرد بلکه مهارت­های افراد خبره­ای که این دانش را بکار می­گیرند را نیز شامل می­شود، تعریف می­کند (دره شیری و شاکری، 1392). با توجه به آنچه بررسی شد، به نظر می­رسد دانش­فنی را بتوان “دانستن چگونه تولید کردن” و فناوری را “توانستن آنچه باید تولید شود” دانست. برای تبین هر چه دقیق­تر دانش فنی در ادامه به بررسی تفاوت دانش­فنی با پتنت و کمک­فنی و همچنین تعاریف و ابعاد آن می­پردازیم.

2-3-1.    تفاوت دانش فنی و حق اختراع

دانش فنی (پتنت نشده)[1] با حق اختراع از حیث حقوقی تفاوت دارد (شهنیایی, 1390). دانش فنی به دو دلیل به صورت حقوقی ثبت نمی­شوند 1) اساسا غیر قابل ثبت هستند، یعنی فاقد تعریف “تازگی” از منظر حقوقی بوده 2) و یا عمداً به ثبت نمی‌رسند. به طور کلی بر خلاف حق اختراع که صاحب ابداع با به دست آوردن این گواهی اطلاعات را افشا می­کند، دارنده دانش فنی ترجیح می دهد با تلاش های شخصی از آن محافظت نموده و از آن بهره­برداری صنعتی و تجاری نماید (شهنیایی, 1390).

دانش فنی همچون حق اختراع برای دارنده آن ایجاد مالکیت می‌کند ولی بر خلاف حق اختراع از حق قانونی برای جلوگیری از به کار بردن اطلاعات ثبت نشده توسط اشخص ثالث برخوردار نیست. به این معنا که اگر دو موسسه به گونه‌ای مستقل و جدا از هم یک دانش فنی را به دست آورده باشند، هیچگونه راه‌های قانونی که از مجرای آن یکی بتواند دیگری را از به کار بردن آن دانش فنی محروم کند، وجود ندارد. به عبارت دیگر نخستین توسعه دهنده دانش فنی نمی‌تواند حقوقی را که تحت نظام حق اختراع[2]  نسبت به حذف سایرین به دست می‌آورد، تحصیل نماید (مهدوی, 1380).

دانش فنی پتنت نشده می تواند فرایندها یا روش هایی باشد که هزینه های ساخت یک محصول را کاهش داده یا اینکه به محصولات اجازه تولید در سطح کیفی بالایی را برای یک هزینه تولید مشخص بدهد. این نوع از نامشهودها نباید چون تجربیات نویسندگان آن هستند نادیده گرفته شود. چرا که بسیاری از نامشهودهای تولید باارزش شرکت ها بیشتر از جنس دانش فنی هستند تا پتنت ها. دانش فنی پتنت نشده می تواند در برخی صنایع بسیار با ارزش باشد. برای مثال در صنایع نیمه رسانا، یک طرح چیپ ممکن است رازی برای مدت کوتاهی باشد. پس از دوره معرفی که نوآور یک انحصار دارد، رقبا با مهندسی مجدد چیپ و بازار محصولاتی که از نظر عملکردی شبیه هستند را تولید می کنند. توانایی کمپانی ها برای رقابت در این بازار در طولانی مدت به توانایی شان برای تولید میزان زیادی از چیپ های با کیفیت و در هزینه پایین وابسته است. دانش فنی پتنت نشده نوعاً نامشهودی است که اجازه این رخداد را می­دهد (Sudarsanam, 2003). شرکت­هایی که دانش فنی ساخت اختصاصی با ارزش را توسعه داده­اند ممکن است به دلیل ترس از شناسایی آن توسط رقبا تصمیم به عدم ثبت آن در قالب پتنت نمایند. این دانش فنی می­تواند از تغییرات بر روی یک ماشین استاندارد برای افزایش اثربخشی تا یک نوآوری فرایند تولید باشد (Bratianu, 2011).

[1] . Unpatented Technical know-how

[2] . Patent system

[1] . Nawaz Sharif

[2] . Humanware

[3] . Technoware

[4] . Inforware

[5] . Orgaware

[6] . UNIDO

[7] . Francis Bidault

[8] . Technical assistance