سامانه پژوهشی – شاخصه‌های یاران مطلوب امیرمؤمنان علی درکلام حضرت باتأکید بر نهج‌البلاغه۹۲- قسمت ۲

مرحوم حاج شیخ عباس قمی در این کتاب با زبانی ساده و با استفاده از منابع معتبر به شرحی جامع امّا در عین حال خلاصه و موجز از زندگانی معصومین‌(علیهم السلام) پرداخته و بسیاری از مزایای شخصیت و معجزات و جنبه های رفتاری معصومین (علیهم السلام) در زندگانی را به تصویر قلم بر کاغذ آورده است.
باب اول : در تاریخ حضرت خاتم الانبیا(صلّی‌الله‌علیه‌وآله)
باب دوم : در تاریخ حضرت فاطمه (سلام الله علیها)
باب سوم : در تاریخ حضرت علی (علیه السلام) و ….

۱٫۷٫۴٫ برخی از کتب لغت (عربی/ فارسی)

جهت تبیین وازگان مؤثر دردرک مفهوم هریک از شاخصه‌ها، به کتب لغت عربی وفارسی مراجعه شده است؛ که هریک از این کتاب‌ها دارای ویژگی‌هایی است که به برخی ازآن‌ها اشاره می‌شود.

۱٫۷٫۴٫۴٫ المفردات فی غریب القرآن (راغب اصفهانی م. ۵۰۲ق)

این کتاب، یک واژه نامۀ قرآنی است که توسط حسین بن محمد راغب اصفهانی تألیف شده است.
مفردات راغب بین آثار علوم قرآنی قرن چهارم تا ششم از جمله کتب مشهور و مطرحی است که در موضوع و زمان خود گوی سبقت را از دیگران ربوده است. وی با نگارش مفردات در جهت تبیین واژه های دشواریاب قرآن کریم و توضیح واژگان آیات الهی گامی بلند برگرفت.
این کتاب گاهی از تفسیر و تبیین اختصاری واژگان فراتر رفته و چهره ی تفسیری سودمند به خود گرفته است. او در نمودن معنای واژگان، افزون بر ریشه یابی ادبی و اشتقاقی آن، به آیات همگون توجّه می‌کند و از سنجش آیات با هم می‌کوشد تا به معنای واژه نزدیک شود.
راغب در مفردات به تألیفات پیشینیان عنایت ویژه‌ای نشان داده و از کتبی چون «المجمل فی اللغه (ابن فارس)، الشامل فی اللغه( ابومنصور جبان)، تهذیب الالفاظ (ابن سکیت)، معانی القرآن (فرّاء)، المسائل الحلبیات (ابوعلی فارسی)، معانی القرآن (زجاج)، العین (خلیل بن احمد)، تفسیر ابومسلم اصفهانی و… استفاده نموده است.

۱٫۷٫۴٫۱٫ لسان‌العرب (ابن منظور م ۷۱۱ق)

لسان العرب، لغت نامه‌ای ، به قلم ابن منظور محمدبن مکرم است. این کتاب، از حیث تفصیل و کثرت مواد لغات و فراوانی شواهد و توجیهات زبانی در میان قاموس‌های زبان عربی بی‌همتاست .
ابن منظور در این کتاب ، ریشه‌های لغات را به پیروی از جوهری بر پایۀ نظام قافیه، ترتیب داده است. بر حسب این نظام ، ملاک ترتیب الفبایی ریشه ها در مرتبۀ اول ، حرف پایانی است ، پس از آن حرف نخست و سرانجام حرف میانی است.
ابن منظور کتاب لسان العرب را بر مبنای لغت نامه های زیر نگاشته و آنها را اصول خمسه نامیده است :
ـ تهذیب اللغه ، نوشته ابو منصور، محمد بن احمد ازهری (م ۳۷۰ هجری)
ـ المحکم و المحیط، نوشته ابو الحسن ، علی بن اسماعیل بن سیده اندلسی (م ۴۵۸ هجری)
ـ الصحاح ، نوشته ابو نصر، اسماعیل بن حماد جوهری (م ۳۹۳ هجری)
ـ حواشی بر الصحاح ، نوشته ابن بری (م ۵۸۲ هجری)
ـ النهایه فی قریب الحدیث و الاثر، نوشته ابن اثیر (م ۶۳۰ هجری)
از دیدگاه ابن منظور هیچ یک از لغت نویسان پیشین ، دو جنبۀ گرد آوری و سامان دهی را یک جا به کمال نرسانده اند. او تازگی کار خود را در تکیۀ کامل بر کتب لغت می دید.

۱٫۷٫۴٫۲٫ مجمع البحرین (طریحی م. ۱۰۸۷ق)

این کتاب لغت‌نامه‌ای به قلم فخرالدین طریحی است. این کتاب، از مهم ترین کتاب های طریحی، محسوب می‌شود و نخستین اثر شیعی است که به توضیح واژگان مشکل قرآن و حدیث ، در کنار هم، پرداخته است. وی این کتاب را پس از تألیف دو کتاب دیگرش، غریب القرآن و غریب الحدیث ، نگاشت. ظاهراً طریحی در تألیف این کتاب، بیشترین تأثیر را از آثاری چون الصحاح جوهری(م ۳۹۳ق)، معجم مقاییس اللغه و مجمل اللغه احمد بن فارس(م ۳۹۵ق)، النهایه فی غریب الحدیث ابن اثیر جزری (م ۶۳۰ق)، و القاموس المحیط مجد الدین فیروز آبادی(م ۸۱۷ق ) گرفته است.
وی در بیان معانیِ واژگان مشکل احادیث، بیشتر به روش ابن اثیر متمایل است و واژگان را، همچون کتاب الصحاح جوهری، به روش قَوافی مرتب کرده است. طریحی در مورد معنای هر واژه، ابتدا شواهد قرآنی را ذکر و وجوه معنایی یک کلمه را در کاربردهای مختلف، تبیین کرده است.
در برخی موارد نیز برای توضیح معنای واژگان در آیات ، از احادیث تفسیری بهره گرفته است. وی گاه، به هنگام بررسی معنای واژگان آیات، به مناسبت، برخی قواعد نحوی را نیز بیان نموده است.
طریحی علاوه بر منابع لغوی، از منابع حدیثی و رجالی و اخلاقی نیز بهره برده است. مهم ترین منابعی که در متن بدان ها اشاره کرده است عبارت‌اند از:
الکافی ، کتاب من لا یحضره الفقیه ، تهذیب الأحکام ، تفسیر علی بن ابراهیم قمی ، مجمع البیان طبرسی ، الکشّاف زمخشری ،اخلاق ناصری خواجه نصیر الدین طوسی.

۱٫۷٫۴٫۵٫ لغت‌نامۀ دهخدا ( دهخدا م. ۱۳۳۴ش)

لغت‌نامۀ بزرگ دهخدا که در ۱۶ جلد به چاپ رسیده است، شامل شرح و معنی واژگان آثار ادبی و تاریخی زبان فارسی است. این لغت‌نامه، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اثر دهخدا است، که بیش از ۴۰ سال از عمر او، صرف آن شد. لغت‌نامه دهخدا، معانی، تفاسیر، و شروح تاریخی چندی از واژه‌های عربی را نیز داراست.
لغت‌نامه بزرگ دهخدا شامل بخش بزرگی از واژگان ادبی زبان فارسی، با معنای دقیق، و اشعار و اطلاعاتی دربارۀ آنهاست. با این وجود، این لغت‌نامه فاقد بخش اعظم واژگان علمی و صنعتی فارسی است که بیشتر در دهه‌های پس از تألیف این لغت‌نامه به حوزه زبان فارسی وارد شدند.
حدود نیمی از کتاب را لغات با معنی و شاهد و نیم دیگر آن اعلام تاریخی و جغرافیایی است. این اثر حاوی کلیه لغات فرهنگ‌های خطی و چاپی فارسی است و در نقل آنها بسیاری از غلط‌های گذشتگان تصحیح شده‌است و بسیاری از لغات ترکی، مغولی، هندی، عربی، فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، روسی و دیگر زبان‌های متداول در زبان فارسی نیز در این فرهنگ آمده‌است. برای صحیح خوانده‌شدن لغات در جلوی هر کلمه حروف حرکت‌دار به کار رفته‌است. علاوه بر این مزایا، یک دوره مفصل دستور زبان فارسی نیز در لغت‌نامه آمده‌است.
۱٫۷٫۴٫۶٫ فرهنگ فارسی عمید (عمید م. ۱۳۵۸ش)
حسن عمید (م ۱۳۵۸) فرهنگ‌نویس، نویسنده و روزنامه‌نگار نامدار ایرانی ، نویسندۀ فرهنگ عمید است که واژه‌نامه‌ای دوجلدی است، شامل واژه‌های فارسی و لغات عربی و اروپایی و ترکی به کار رفته در زبان فارسی و اصطلاحات ادبی و علمی.
از ویژگی‌های این واژه‌نامه می‌توان موردهای زیر را نام برد:
ـ آمدن نشانه‌های آوایی واژگان (برای تلفظ درست واژگان) در میان کمانک برابر هر واژه؛
ـ زبانی که واژگان از آن آمده‌است و واژۀ اروپایی وارد شده به زبان نیزبه همان زبان آورده شده؛
ـ گونۀ واژگان براساس دستور زبان اول فرهنگ بیان شده است؛
ـ آوا نگاری واژگان عربی بر اساس تلفظ اصلی واژه آورده شده و معنی واژگان به صورت روشن و به زبان ساده نگاشته شده.
۱٫۷٫۴٫۳٫ قاموس قرآن (سید علی اکبر قرشی)
کتاب «قاموس قرآن» نوشته سیدعلی‌اکبر قرشی، جزو تألیفاتی بوده که درصدد بیان مفردات قرآن است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.