دسترسی متن کامل – شاخصه‌های یاران مطلوب امیرمؤمنان علی درکلام حضرت باتأکید بر نهج‌البلاغه۹۲- قسمت ۲۹

انس بن مالک
امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، مردم را در صحن دار الحکومه (و یا گفته‏اند صحن مسجد جامع کوفه) سوگند داد و فرمود:«کدام یک از شما شنیده است که پیامبر خدا می‏فرمود:” هر که من مولای اویم، علی مولای اوست”؟». دوازده نفر برخاستند و گواهی دادند
انس بن مالک در بینِ جمعیت بود و برنخاست.
حضرت امیر(علیه السلام) به او فرمودند:«ای انس! با آن که شاهد بودی، چه چیز موجب شد که برنخیزی و گواهی ندهی؟». انس گفت:«ای امیر مؤمنان! پیر شده‏ام و فراموش کرده‏ام.» امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمودند:«پروردگارا! اگر دروغگوست، سفیدی‏ای بر چهره‏اش نِه که دستار، آن را نپوشانَد».
طلحه بن عمیر گفت:«سوگند به خدا که پس از آن، پیسی را بر پیشانی‏اش دیدم. » و عثمان بن مطرّف گزارش داده که مردی در اواخر عمر انس بن مالک، از او درباره امیرالمؤمنین (علیه السلام) پرسید.
انس گفت:«من بعد از روز ماجرای استشهاد و نفرین امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) تصمیم گرفتم هرگاه از من درباره ایشان پرسیده شد، هیچ حدیثی را کتمان نکنم. او در روز قیامت، سردستۀ پرهیزگاران است. سوگند به خدا که این را از پیامبرتان شنیدم!»[۶۷۷]
یزید بن‌حُجَیّه
یزید بن‌حُجَیّه، از یاران امیرمؤمنان علی(علیه السلام) است که در جنگ‏های امیرالمؤمنین(علیه السلام) ایشان را همراهی کرده است. حضرت امیر(علیه السلام) در جریان حَکمیّت، او را از جمله شاهدان بر حکمیت قرار داده بود.
امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) او را بر حکومت ری و دَستَبَی[۶۷۸] گمارد. یزید، راه خیانت در پیش گرفت و به گفته ابن اثیر، سی هزار درهم از بیت المال را برای خود برگرفت. حضرت امیر(علیه‌السلام) از او کسری بیت المال را بازخواست کرد ؛ امّا او هرگونه برداشتی را انکار کرد. امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) بر او تازیانه نواخت و به زندانش انداخت ؛ امّا او از زندان گریخت و به معاویه پیوست و در جریان شهادت حُجْر بن عَدی، علیه او گواهی داد.[۶۷۹]
فصل چهارم: نتیجه‌گیری

۴٫ فصل چهارم: نتیجه‌گیری وپیشنهادات تحقیق

امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) درکلام خود، معیارهایی را برای مطلوبیت یارانشان، بیان فرموده‌اند که هریک از این شاخصه‌ها، مبنایی ویا رفتاری می‌باشند.در میان مردم، بالاترین مرتبۀ شاخصه‌های مبنایی یعنی اخلاق ومعرفت‌شناسی، مختصّ یاران مطلوب امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) است که انسان‌هایی مهذّب ومتعالی می‌باشند.
این افراد درحوزۀ مسائل رفتاری، دارای شاخصه‌های بصیرت، امربه معروف ونهی از منکر، شناخت ودفع فتنه، عدالت‌محوری، جهاد خالصانه، شهادت‌طلبی، معرفت به حق وپیروی ازآن، شناخت کیفیت رابطه با دنیا، پایداری وتقوا هستند؛ که این ویژگی‌ها، لازمۀ کسب مدال مطلوبیت از دیدگاه امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) می‌باشد.
“بصیرت” سبب می‌شود که یاران مطلوب امیرمؤمنان(علیه‌السلام)، درمواقع حسّاس ومهم، درست تصمیم بگیرند و با فریب نخوردن از شرایط فتنه، در دام آن گرفتار نشوند. یاران بابصیرت، همواره با درک شرایط زمان، مطیع وهمراه امام خویش باقی‌می‌مانند.
“امربه معروف ونهی ازمنکر” سبب حفظ جامعۀ اسلامی از آسیب‌ها و نیل به تعالی‌ وسعادت است. درجامعه‌ای که انسان‌های باایمان و هوشیار، مانند روح زنده‌ای درکالبد جامعه، آن‌را از تباهی وفساد محافظت می‌نمایند، امید به صلاح افراد آن بیشتر است واین وظیفه‌ای است که یاران مطلوب، هیچگاه ازآن کوتاهی وغفلت نکرده‌اند.
“شناخت ودفع فتنه” لازمۀ سلامت ایمان وهوشیاری یاران مطلوب امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است. درشرایطی که تشخیص حق از باطل برای همگان میسّر نیست، یاران بابصیرت، با درک شرایط وآثار فتنه ونیز اهداف فتنه‌گران، نه‌تنها دچار تردید نمی‌شوند بلکه با احساس مسئولیت و با موضع‌گیری صحیح، به دفع آن می‌پردازند.
“عدالت محوری” تلاش برای ایجاد ثبات وتعالی در میان جامعۀ اسلامی است. یاران مطلوب حضرت امیر(علیه‌السلام)، با دارا بودن ملکۀ عدالت در زندگی فردی خود، تحمّل عدالت علوی را دارند و دراجرای آن از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌نمایند. چراکه امیر عدالت‌محور آنان، عامل اصلی ایجاد ثبات در جهان را برقراری عدالت می‌دانند.
“جهاد خالصانه” رمز پایداری اسلام وجبهۀ حق در برابر دشمنان وکسانی است که کمر به نابودی آن بسته‌اند. یاران مطلوب امیرالمؤمنین(علیه‌اسلام)، با اخلاص وایمان خود، همواره با اطاعت از فرامین حضرت امیر(علیه‌السلام) در میدان جهاد در راه خدا، آمادۀ فداکاری و جانفشانی هستند.
“شهادت‌طلبی” سبب زنده ماندن روحیۀ ظلم‌ستیزی در انسان مجاهد است. یاران مطلوب، با شناخت آرمان الهی رهبر خویش، همواره در راه تحقق آن و عمل به تکلیف خود، آمادۀ شهادت در راه خدا هستند.
“معرفت به حق وپیروی ازآن” اساس رستگاری در دنیا وآخرت است؛ چراکه سعادت انسان، درگرو شناخت حق و پیروی ازآن و قرارگرفتن درجبهۀ حق و مقابله با باطل است. یاران مطلوب حضرت امیر(علیه‌السلام)، با شناخت صحیح حق، به پیروی خالصانه ازآن می‌پردازند.
“شناخت کیفیت رابطه با دنیا” لازمۀ بهره‌مندی یاران مطلوب، از دنیای ممدوح و درعین حال نیفتادن در دام دنیای مذموم است. یاران موردتأیید حضرت امیر(علیه‌السلام)، نه تارک دنیا بودند ونه دنیاطلب وغرق‌شدۀ درآن؛ بلکه آن‌ها با بهره‌گیری ازمواهب دنیا وفرصت‌های آن، آخرت خود را ساخته وبه سعادت و رستگاری می‌رسند.
“پایداری” اصل کلّی عقلی است، که پذیرفته شده در همۀ فرهنگ‌ها و تمدّن‌هاست؛ چراکه قومی می‌تواند به اهداف خود برسد که پایدار باشد ودر مقابل خطرات و آسیب‌ها، عقب ننشیند تا به آرمان واهداف خود دست‌یابد واین همان شیوۀ همیشگی یاران مطلوب امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) است.
“تقوا” خواست همۀ مکاتب الهی است. یاران مطلوب امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام)، درهمۀ اعمال خود، خدا را درنظر داشته وبا ترس از عقوبت وغضب الهی، جهت جلب رضایت او وارد عمل می‌شوند ودر این راه، هرگونه ضرر و آسیبی را تحمّل می‌نمایند.
امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به عنوان رهبری الهی که وظیفه‌ای جز ایجاد زمینه‌های تربیت کمالی انسان ورسیدن به سعادت را ندارد، همواره با کلام وسیرۀ عملی خود، به دنبال تربیت وساختن جامعه‌ای بودند که درآن همۀ شرایط ولوازم طیّ مسیر کمال وسعادت مهیّا باشد. برای ساختن چنین جامعه‌ای باید یارانی‌در نهایت پاکی وکمال وجود داشته باشند که بنیان‌های آنرا بسازند.
دارابودن شاخصه‌های مبنایی و رفتاری، شرط لازم برای قرار گرفتن درمجموعۀ یاران مطلوب امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) است. بررسی دوران زندگی وحکومت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نشان‌دهندۀ این مطلب است که درمیان مردم آن زمان، افرادی وجود داشتند که دارای همه ویا تعداد زیادی از شاخصه‌ها بودند. درواقع حضرت امیر(علیه‌السلام) یارانی داشتند که مورد تأیید وعنایت ایشان بودند.
امّا متأسفانه پیمان شکنی‌ها وکارشکنی‌های مداوم مردم آن دوران ونیز غفلت و کوتاهی یاران حضرت، درکنار کمبود یاران مطلوب امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)، سبب شد تا حضرت نتوانند به اهداف الهی خود، درجهت ایجاد جامعه‌ای متعالی دست یابند؛ که اگر این شاخصه‌ها در یاران ایشان محقّق می‌شد، حضرت موفّق به تشکیل حکومتی می‌شدند که جهان اسلام وبه تبع آن عالم بشریّت را از افتادن در تباهی‌ها وفسادهای آن دوران تا به امروز، نجات دهد؛ که چه بسا نابسامانی‌ها وانحطاط جوامع انسانی امروز، ریشه درتباهی‌های آن دوران داشته باشد.
چنانکه بنیان‌گزار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) در بیاناتی، این مسئله را باعث تأسّف می‌دانند که اگر امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) فرصتی می‌یافتندتا آنچه درنظر داشتند را درجامعه پیاده کنند، الگوی بزرگ حکومت‌داری اسلامی تابه امروز، جوامع انسانی را از انحطاط وسقوط نجات می‌داد.
پیشنهادات تحقیق:
آنچه با مطالعه وبررسی منابع گوناگون برای دستیابی به شاخصه‌های مطلوبیت درنگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به دست آمد بیانگر این مطلب است که شناخت و معرفت این مسیر، نیازمند تحقیق وپژوهش در ابعاد گوناگون است.
آنچه به عنوان پیشنهادات این تحقیق، مبتنی بر مطالعات صورت‌گرفته ارائه می‌شود، عبارتند از:
۱ـ پژوهش وبررسی محتوایی و تاریخی شاخصه‌های مبنایی یاران مطلوب امیرمؤمنان علی(علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه، با مراجعه به متن وشروح نهج‌البلاغه وبررسی کتب تاریخی معتبر.
۲ـ پژوهش وتحقیق دربارۀ بخش تاریخی زندگی یاران مطلوب حضرت امیر(علیه‌السلام) وارائۀ شاخصه‌ها به متون تاریخی واستخراج نمونه‌های بیشتر برای الگوسازی و عینیت‌بخشی به مطالب.
فهرست منابع (کتاب‌نامه)

فهرست منابع (کتاب‌نامه)

* قرآن کریم

منابع فارسی

  1. امینی، ابراهیم، اسلام (تعلیم وتربیت۲)، تهران، انجمن اولیاء ومربّیان جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۶ش.
  2. بخت آور ، مهدی ، امربه معروف ونهی ازمنکر، چاپ اول، تهران، نشرعروج،۱۳۸۷ش.
  3. پورقلی، محسن، سیاست خارجی ایران قبل وبعداز انقلاب، چاپ دوم، تهران، ۱۳۸۲ش.
  4. جعفری تبریزی، محمد تقی، ترجمه وتفسیر نهج البلاغه، چاپ هفتم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶ش.
  5. برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.